Chương cặm cụi với mớ lông ngựa Bùi Như Lạc đem đến. Việc phân loại cũng tốn chút thời gian, nhưng Chương lại là người có thừa thời gian lúc này. Cậu ngồi làm ngày làm đêm, mỗi khi ngả lưng chợp mắt, Chương lại nhớ đến bóng hình Thiên Bình, vẻ dịu dàng của Duệ hay mùi hương vấn vương của Lâm Uyển Như.

Từ khi đến phủ, Chương ít khi dám dò hỏi chuyện nội bộ. Cậu chỉ biết Lý phủ thuộc về Lý An, một gia tướng của Lý Lệnh công. Lý phủ rất lớn, tường bao bằng gạch vồ cao ngót một trượng. Khuê bặt vô âm tín từ khi lên bờ, nhưng Chương biết cô ta vẫn cắt cử người theo dõi cậu. Chưa rõ Khuê sẽ dùng Chương vào việc gì, nhưng trước mắt, cậu phải lo kiếm tiền bởi ngay từ đầu đã thể hiện với Khuê ý định này. Vào vai cho trót, và thông qua đó, Chương có thể tìm ra kế sách khả dĩ để đạt được mục đích cuối cùng: chiếm lấy Siêu Loại!

Bùi Như Lạc giúp Chương mang bảng gỗ và túi bàn chải. Ống đựng bột hỗn hợp thì chưa làm kịp.

Khách là văn nhân nho sĩ đã chờ sẵn dưới gốc cây hôm trước, ai nấy đều nho nhã, khăn đóng áo dài, chân đi guốc mộc, tay phe phẩy quạt giấy, thậm chí có vài ông còn nhai trầu bỏm bẻm.

Chương tươi cười chắp tay cúi chào một lượt các vị khách. Nhìn họ, Chương hiểu ngay họ không phải chờ mua hàng mà là chờ phân cao thấp. Cậu biết, trong thi văn, thi thơ, cậu không có cửa thắng với những người này, bởi những gì cậu học, cậu biết đều khác biệt hoàn toàn với họ. Tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu là cách mà những kẻ thông tuệ xưa nay vẫn thường làm.

– Ta là Hàn Thuyên, năm nay ba mươi lăm tuổi, tổ tiên ta vốn người châu Nam Sách, di cư đến vùng này. Ta nghe nói anh bán thứ đồ kỳ lạ bằng cách ra câu đố. Ta tò mò nên muốn đến thử tài của cậu. Chẳng hay cậu tên gì? Người từ đâu đến, năm nay được bao nhiêu tuổi?

– Thưa, tiểu sinh tên Chương, gia nô của Lý phủ, là thuộc hạ dưới trướng tiểu thư Trịnh Lam Khuê. Tiểu sinh hai mươi mốt tuổi.

– Tiểu thư Trịnh Lam Khuê à? Ta chưa từng nghe.

– Tiểu thư Trịnh Lam Khuê là nghĩa nữ của Sứ tướng Lý An. – Bùi Như Lạc nói.

– Một gia nô của tiểu thư có thể đưa ra những câu đố hóc búa, hẳn tiểu thư Trịnh Lam Khuê cũng là một nữ lưu tài ba.

Hàn Thuyên nói, đoạn quay sang hỏi Chương:

– Nghe nói anh không biết chữ?

– Thưa tiên sinh, tiểu sinh không biết chữ nhưng là kẻ ham học, lại có trí nhớ tốt nên cóp nhặt ý tứ từ người khác. Một phần cũng nhờ Trịnh Lam Khuê tiểu thư dạy bảo.

– Những câu đố của anh rất hay, ta không muốn mất thì giờ suy nghĩ, bởi ta đồ rằng dù có vắt óc cũng không thể bì kịp với trí của anh. Anh đang buôn bán, vậy ta thử ra một vế đối thơ, nếu anh đối được sẽ…

Hàn Thuyên lấy ra một nén bạc, nói thêm:

– Bạc này dùng để mua thứ anh bán.

– Tiểu sinh không được học hành đến nơi đến chốn, sợ rằng không thể đối đáp vần điệu, mong tiên sinh thứ lỗi.

– Ta vốn mến tài người khác, anh không biết chữ mà đối được thơ thì ta đã nể đôi ba phần, huống hồ là đối chuẩn vần, đối ý. Chỉ cần đối ý hay là được.

– Tiên sinh đã rộng lượng như thế, nếu tiểu sinh thua ngài, tiểu sinh sẽ tặng ngài năm cây bàn chải này. Chúng đều do tiểu sinh tự tay làm.

Hai bên thống nhất, Hàn Thuyên đi lại vài bước, phe phẩy quạt rồi thu lại, chỉ vào hộp gỗ của Chương, nói:

– Tiền bạc của trời chung, trống trải thế mới lọt vòng khuyên sáo.

Mọi người nghe xong liền trầm trồ. Chương liền hỏi Bùi Như Lạc ý tứ của hai câu đó là gì? Bùi Như Lạc giải nghĩa nôm na rằng hai câu thơ có ý nói việc buôn bán cần phải nghĩ khác người, khoáng đạt như lồng chim, không bị gò bó mới kiếm được tiền trong thiên hạ. Chương gật gù, rồi đáp:

– Công danh đường đất rộng, kèn cựa chi cho thẹn chí tang bồng!

Hai câu thơ này không phải Chương nghĩ ra, chúng vốn thuộc về một người thầy của cậu, danh nhân Nguyễn Công Trứ.

Tiền bạc của trời chung, trống trải thế mới lọt vòng khuyên sáo; Công danh đường đất rộng, kèn cựa chi cho thẹn chí tang bồng.

Hàn Thuyên đọc lại vài lượt, mặt mày hớn hở, vỗ quạt tấm tắc khen ngợi:

– Thật là kỳ tài, ta không ngờ cậu lại đối đáp hay đến vậy. Ta thua cậu nhưng rất vừa lòng, bốn câu này ghép lại thật là hay. Cậu có chí lớn, thật đáng tiếc khi phải ngồi ven đường bán những thứ này. Ta ở làng Trống, nếu ngày nào cậu rảnh rỗi, có thể tạt vào chơi, ta rất muốn uống trà cùng cậu.

– Hàn Thuyên tiên sinh, để đáp lại nhã ý của người, tiểu sinh có thể tặng tiên sinh một bài thơ?

– Ồ! Cậu thật làm ta hứng thú! Mời cậu!

Chương nói:

– Phàm là nho sinh ngày đêm dùi mài kinh sử, ai cũng mang khát vọng đỗ đạt. Muốn đỗ đạt cần phải thi cử. Vậy tiểu sinh xin đọc một bài thơ do Trịnh Lam Khuê tiểu thư đã dạy, có tên là “Đi Thi Tự Vịnh”.

“Đi không há lẽ trở về không? Cái nợ cầm thư phải trả xong. Rắp mượn điền viên vui tuế nguyệt Trót đem thân thế hẹn tang bồng Đã mang tiếng ở trong trời đất Phải có danh gì với núi sông Trong cuộc trần ai ai dễ biết, Rồi ra mới biết mặt anh hùng.”

Lại một bài thơ Nôm của danh nhân Nguyễn Công Trứ. Chương chậm rãi đọc xong. Hồi lâu, các văn thân nho sĩ vẫn còn nhìn nhau, khẽ lắc đầu. Ai nấy đều trầm trồ khen thơ hay, thể hiện chí lớn của một người.

– Chẳng hay chúng ta có thể mời tiểu thư Trịnh Lam Khuê đến làng Trống để bình thơ vào một ngày gần đây chăng? Nếu quả thực bài thơ này do nghĩa nữ của ngài Lý An làm ra, thì ta thật sự bái phục. – Hàn Thuyên từ tốn nói. – Không ngờ đất Siêu Loại chúng ta lại có bậc nữ lưu hào kiệt đến vậy, thật đáng hổ thẹn cho những kẻ như chúng ta, xưa nay vẫn tự cho mình văn hay chữ tốt.

– Chỉ là một bài thơ, tiên sinh hà tất phải nói như thế. Tiểu sinh sẽ bẩm báo lại với tiểu thư, hẳn tiểu thư cũng rất mong được đàm đạo cùng các ngài.

– Vậy thì thế này, ta xin nhận bài thơ của tiểu thư Trịnh Lam Khuê. Thay cho lời cảm tạ, ta sẽ mua hết hàng của cậu. Ta thực lòng mong có ngày được cùng tiểu thư Trịnh Lam Khuê đàm đạo văn chương thơ phú. Chẳng hay cậu Chương đây mang họ gì?

– Tiểu sinh họ Mạc, tên là Văn Chương. Hàn Thuyên tiên sinh cứ gọi tiểu sinh là Cả Chương ạ.

Thêm vài lời xã giao, Hàn Thuyên cáo từ, các văn thân nho sĩ theo sát gót. Có người liền hỏi Hàn Thuyên về Trịnh Lam Khuê, ông đáp:

– Chẳng có Lam Khuê tiểu thư nào ở đây cả. Lam Khuê là cháu gọi chính thất của Sứ tướng Lý An bằng cô ruột, quả thật là nghĩa nữ của Sứ tướng, nhưng Lam Khuê mà ta biết thì võ giỏi hơn văn. Ta từng có vài lần gặp Sứ tướng nên cũng biết phần nào.

– Vậy bài thơ vừa rồi tiểu tử vừa đọc là của ai?

– Là của hắn!

– Nhưng hắn không biết chữ.

– Ấy là hắn tự nói vậy. Kẻ đó không tầm thường, hắn ấp ủ chí lớn. Mỗi câu hắn nói ra đều thể hiện ý tứ như vậy. Tại sao một kẻ như vậy lại cam chịu ngồi bán những thứ bỏ đi ven đường thì ta không rõ, nhưng hắn thật sự đáng kết giao đấy.

– Thuyên tiên sinh, tiên sinh đánh giá hắn quá cao chăng? – Một người khác hỏi.

Hàn Thuyên cười:

– Là ta đánh giá các ông quá cao thì có! Các ông nghĩ mà xem, hắn ta dựng bảng hiệu, chỉ dăm ba chữ nghĩa thôi mà hai lần đã kiếm được hai nén bạc. Ấy là hắn đã biến chữ nghĩa thành tiền, và chúng ta thua hắn ở điểm đó.

Hàn Thuyên giơ cái bàn chải lên:

– Thứ này liệu có đáng một đồng? Làm từ lông ngựa thô và tre, đều là những thứ bỏ đi và sẵn có. Chúng ta phải trả cao gấp mấy lần, chính là trả cho cái trí của hắn. Hắn đích thị là một kỳ tài. Các ông để ý mà xem, một gia nô mà mặt mày sáng láng, ngũ quan cân đối, nói chuyện luôn nhìn thẳng vào mắt người khác nhưng lại không hề khiến họ khó chịu.

– Ta nghĩ hắn chỉ là một kẻ hoạt ngôn, mồm mép.

– Cứ cho là vậy. – Hàn Thuyên gật đầu. – Một kẻ si độn, dù có mồm mép đến mấy cũng câu trước đá câu sau. Hắn ta thân phận thấp kém mà khí chất lại hơn người, thật đáng ngạc nhiên. Hắn một câu tiểu thư, hai ý tiểu thư, lại càng khiến ta khâm phục. Hắn biết đem tiếng tốt cho chủ nhân, ấy mới đích thị là kẻ đáng sợ.

– Hắn có bán thứ bột pha trộn dùng để đánh răng. Lúc mới dùng, quả thật khó chịu vì cảm giác như miệng đầy cát. – Một người nhận xét. – Song, quả thật tiện lợi hơn việc dùng cau rất nhiều.

– Đó, các ông thấy chưa! Một kẻ tầm thường liệu có thể nghĩ ra được thứ ấy? Các ông ngày đêm đọc sách như ta, nhưng thật ra chúng ta chỉ biết đến những thứ cao siêu, mà dân chúng chẳng thể hiểu nổi. Hắn thì ngược lại.

Bùi Như Lạc đã nhìn Chương với con mắt hoàn toàn khác. Trên đường về phủ, nàng rơi vào trầm tư.

Sau khi chia phần thỏa thuận với bốn người kia, Chương đưa cho Bùi Như Lạc nén bạc hôm trước, nhờ nàng nộp lại cho Trịnh Lam Khuê.

– Sao hắn lại giao bạc cho ta?

– Bẩm tiểu thư, hắn nói tiểu thư đã trả công thuê hắn, hắn đang là người của tiểu thư nên tiền kiếm được thì giao nộp.

Trịnh Lam Khuê cầm nén bạc chau mày:

– Hắn nói có ý đúng của mình. Con người này thật khiến ta mười phần khó hiểu, hắn thực thà nhưng lại đủ khôn ngoan, dường như có thể đoán được cả tâm ý người khác.

Bùi Như Lạc thuật lại chuyện hồi sáng với giọng hào hứng.

– Đám nho sĩ làng Trống đều phải chịu thua cả, Hàn Thuyên tiên sinh cũng khâm phục tài năng của hắn.

– Gia nô của ngư��i khác thường chỉ biết làm theo lệnh, thậm chí đôi khi bôi tro trát trấu, lợi dụng thân phận, ỷ có chỗ dựa để đem tiếng xấu cho chủ nhân. Đằng này, hắn lại biết tô vẽ cho ta dù ta chưa hề dạy hắn thứ gì.

– Lão bộc không rõ hắn có ý định gì, nhưng thấy hắn không phải là kẻ tầm thường. Hắn biết chơi cờ, biết làm ra thứ lạ, lại còn biết làm thơ, đối thơ, và cả ra câu đố. Tiểu thư, trong phủ chúng ta liệu có mấy đầy tớ được như hắn?

– Tiếp tục theo sát hắn. Nếu hắn có hỏi đến ta, cứ nói ta bận chuyện riêng tư nên không có mặt trong phủ. Một kẻ như vậy ta rất muốn dùng làm thân tín, nhưng không thể vội vàng.

Chương vẫn tiếp tục làm bàn chải Thiên Bình, và cùng Bùi Như Lạc đi nhặt vỏ sò ở ven bờ sông Dâu về đun nước rửa sạch để làm bột đánh răng. Ống trúc được thay bằng ống nứa, và cậu cố nghiền than hoa lẫn vỏ sò mịn hơn. Chương cũng biết, nếu có lưu huỳnh trộn vào sẽ tốt hơn, nhưng lưu huỳnh thì kiếm ở đâu trong vùng đồng bằng này chứ?

Năm ngày sau, Chương quay lại chỗ cũ bán bàn chải. Chẳng thấy văn thân nho sĩ nào, nhưng cậu bán được vài chục chiếc bàn chải và hơn chục ống bột cho các cô gái ở hai làng Trống và Mái. Họ đến mua chính là vì nghe trong làng kháo nhau về người bán thứ kỳ lạ và giỏi chữ. Một vài nữ nhân còn đến tận nơi để xem mặt Chương. Với dáng vẻ cao ráo, nho nhã, mặt mày tuấn tú, ăn nói nhẹ nhàng dí dỏm, Chương chẳng mấy khó khăn để gây thiện cảm với nữ nhân. Điều duy nhất khiến nhiều nữ nhân cảm thấy tiếc nuối chính là thân phận của Chương.

– Bán bàn chải cho hai làng ấy tạm thời vậy là đủ. Cháu muốn "bào tiền" của giới nho sĩ và các nhà hào phú trong hai làng đó. Bàn chải sẽ được bán rẻ đi, bảy đồng ba cái.

Chương nói với Bùi Như Lạc.

– Ngươi tính làm gì?

– Họ là trí sĩ, nhân sĩ, kẻ sĩ… nói chung là những người tài giỏi vượt trội. Muốn kiếm tiền của họ, thì cứ đưa cho họ thứ gì đó khó khiến họ tò mò mà mua, mà hỏi, mà chơi, rồi bán giá thật đắt. Với kẻ sĩ, cần bán cái trí chú ạ.

Vậy là Chương để ba người kia làm bàn chải vào buổi tối, còn cậu và Bùi Như Lạc thì đi lấy gỗ tạp, đục đẽo làm một bàn cờ vua!

Bản dịch này được thực hiện bởi truyen.free, giữ nguyên tinh hoa của câu chuyện.