Tiếng gió nhẹ lướt qua khung cửa sổ bằng gỗ mun đã bạc màu, mang theo chút hương trà thoảng nhẹ và mùi mực cũ, tạo nên một bản hòa tấu trầm lắng trong quán sách của Tạ Trần. Hắn ngồi đó, thân hình gầy gò ẩn mình trong bộ áo vải màu tro nhạt, đôi mắt sâu thẳm lướt trên từng dòng chữ cổ xưa trong cuốn sách bìa da. Dù thân ở nơi tĩnh mịch, tâm trí Tạ Trần lại chẳng hề tĩnh lặng. Ngoài kia, cả Thị Trấn An Bình đang dậy sóng, và những âm thanh xôn xao, dù bị khoảng cách làm dịu đi, vẫn đủ để hắn cảm nhận được sự chuyển động mãnh liệt của lòng người.

Ánh sáng ban mai yếu ớt xuyên qua kẽ lá, rọi lên khuôn mặt thanh tú, trắng nhợt của Tạ Trần, làm nổi bật vẻ suy tư thường trực. Hắn khẽ thở dài, đặt cuốn sách xuống, ngón tay thon dài gõ nhẹ lên mặt bàn gỗ. Hắn không cần phải nhìn ra ngoài để biết rằng, dòng chảy tư tưởng mà hắn vô tình khơi dậy giờ đã biến thành một con sông cuồn cuộn, mang theo cả phù sa lẫn bùn lầy, và đang chia đôi dòng nước của mình.

Đúng lúc ấy, cánh cửa quán sách khẽ mở, và Thư Đồng Tiểu An hớt hải chạy vào, mái tóc bù xù, đôi mắt toát lên vẻ thông minh thường ngày giờ đây lại ánh lên sự lo lắng. Cậu bé gầy gò, trong bộ áo vải thô cũ, vội vàng đến bên bàn Tạ Trần, giọng nói còn hụt hơi: “Tiên sinh, bên ngoài... bên ngoài mọi người cãi nhau nhiều lắm! Con đi học về, thấy ở trường cũng cãi, ngoài chợ cũng cãi. Có người bảo tiên sinh nói đúng, phải sống tự do, không bị ràng buộc. Nhưng cũng có người lại... lại theo nhóm ‘Người Bảo Vệ’ kia, bảo phải nghiêm khắc, phải giữ gìn ‘Nhân Đạo’ theo đúng khuôn phép.”

Tiểu An chưa dứt lời, Lão Bán Sách Cũ đã bước vào, dáng người gầy gò, đeo cặp kính cận thị trễ xuống sống mũi, vẻ mặt hiền lành thường thấy giờ đây trầm ngâm hơn hẳn. Trên tay lão là một chồng báo địa phương và vài tờ truyền đơn mới in còn thơm mùi mực. “Tiểu An nói không sai đâu, Tạ công tử,” lão nói, giọng điệu chậm rãi nhưng chứa đựng sự nặng nề. “E rằng tư tưởng của ‘Người Bảo Vệ Nhân Đạo’ đang dần chiếm ưu thế, họ không chỉ dừng lại ở lời nói mà còn bắt đầu... hành động rồi.”

Tạ Trần không nói gì, chỉ khẽ gật đầu, ra hiệu cho lão đặt chồng báo xuống. Hắn lật giở từng trang, ánh mắt lướt qua những hàng tít lớn, những bài xã luận dài dòng. Một bên là những lời ca ngợi sự "khai phóng tư duy," "tự do nhân tính" mà Tạ Trần đã gieo mầm. Bên kia, lại là những bài viết sắc bén, công kích triết lý "Vô Vi" là "buông thả, vô trách nhiệm," là "làm suy yếu nền tảng đạo đức của Nhân Đạo." Rồi còn có những tờ truyền đơn của chính nhóm 'Người Bảo Vệ Nhân Đạo', in đậm những "quy tắc" mà họ tự ý ban hành, những lời kêu gọi "thanh trừng những kẻ lệch lạc," "bảo vệ sự trong sạch của Nhân Đạo."

Tạ Trần đặt tờ báo xuống, ngón tay khẽ miết l��n mép giấy. Hắn thấu hiểu. Những gì đang diễn ra không nằm ngoài dự liệu của hắn. Khi Thiên Đạo suy kiệt, khi những giáo điều cũ sụp đổ, một khoảng trống lớn về niềm tin và trật tự tất yếu sẽ xuất hiện. Con người, vốn dĩ luôn sợ hãi sự vô định, sẽ tìm kiếm một điểm tựa mới. Và trong cơn hoang mang ấy, những tiếng nói mạnh mẽ, dứt khoát, dù có phần cực đoan, lại dễ dàng thu hút những tâm hồn đang lạc lối.

“Họ đang tìm kiếm một Thiên Đạo mới, một vị thần mới để tôn thờ, để bấu víu vào,” Tạ Trần khẽ nói, giọng trầm tĩnh như tiếng nước chảy dưới khe đá. “Họ không muốn tự mình suy ngẫm, tự mình chịu trách nhiệm cho những lựa chọn. Họ muốn một khuôn phép, một bộ quy tắc để tuân theo, để cảm thấy an toàn. Dù cho bộ quy tắc ấy có mang tên ‘Nhân Đạo’ đi chăng nữa, thì bản chất của nó vẫn là một chấp niệm, một sự giam hãm.”

Lão Bán Sách Cũ thở dài thườn thượt. “Nhưng Tạ công tử, nếu cứ để họ tự do hành động, e rằng Thị Trấn An Bình sẽ không còn được yên bình nữa. Con người vốn dĩ khó lòng vượt qua được nỗi sợ hãi và sự cám dỗ của quyền lực. Khi họ tin rằng mình đang ‘bảo vệ’ một cái gì đó cao cả, họ dễ dàng vượt qua giới hạn của lòng trắc ẩn.”

Tạ Trần nhìn ra ngoài cửa sổ, ánh mắt xuyên qua những mái nhà ngói đỏ, vươn tới bầu trời xanh thẳm. “Cái giá của tự do là sự trách nhiệm, Lão Bán Sách Cũ. Và cái giá của trách nhiệm là sự cô đơn khi phải tự mình đưa ra lựa chọn, tự mình đối mặt với hậu quả. Không phải ai cũng sẵn lòng chấp nhận cái giá đó. Nhưng ‘Vô Vi Chi Đạo’ của ta không phải là sự buông xuôi, mà là sự tin tưởng vào quy luật của nhân quả. Mọi hạt giống đều cần thời gian để nảy mầm, cần trải qua nắng mưa bão táp. Chân lý, cũng vậy. Nó cần được tôi luyện qua tranh luận, qua cả những hiểu lầm, những sai lầm. Chỉ khi đó, nó mới thực sự bén rễ sâu vào lòng người.”

Hắn biết, sự im lặng của hắn không phải là sự yếu đuối, mà là sự kiên định trong việc tôn trọng quá trình tự thân vận động của tư tưởng. Nếu hắn dùng quyền lực hay sự ảnh hưởng của mình để dập tắt tiếng nói của nhóm 'Người Bảo Vệ Nhân Đạo', hắn sẽ chẳng khác nào những kẻ đang cố gắng áp đặt một Thiên Đạo mới. Hắn muốn con người tự mình nhận ra, tự mình lựa chọn con đường của mình, dù cho con đường ấy có phải đi qua những khúc quanh đầy chông gai và cả những lầm lạc. Đó chính là ý nghĩa của "sống một đời bình thường" – không phải là tránh né khó khăn, mà là đối diện với chúng bằng trí tuệ và sự kiên nhẫn.

Tiểu An nhìn Tạ Trần, rồi lại nhìn những tờ báo trên bàn, vẻ mặt non nớt vẫn chưa thể hiểu hết được những triết lý sâu xa ấy. Nhưng cậu bé cảm nhận được sự bình yên toát ra từ Tạ Trần, một sự bình yên lạ lùng giữa cơn bão táp vô hình đang hoành hành ngoài kia. Tạ Trần khẽ xoa đầu Tiểu An. “Con cứ học bài, cứ đọc sách. Tri thức sẽ là ngọn đèn soi sáng con đường, giúp con tự mình nhìn rõ đúng sai, phải trái.”

Lão Bán Sách Cũ khẽ gật đầu, hiểu được ý tứ của Tạ Trần. Lão biết, Tạ Trần không phải là kẻ thụ động, mà là một người đang chờ đợi thời cơ, đang gieo mầm cho một sự chuyển mình lớn lao hơn, một sự chuyển mình không thể cưỡng ép mà phải đến từ sâu thẳm trong nhận thức của mỗi con người. Cuộc sống bình thường là một hành trình dài, không ngừng nghỉ của sự học hỏi và thích nghi. Mặc dù Thiên Đạo sụp đổ, vũ trụ vẫn còn đó những bí ẩn chưa được khám phá, và con người vẫn phải tự tìm lấy con đường của mình. Con đường đó, không thể là con đường của ảo tưởng hay cuồng tín. Nó phải là con đường của lý trí, của lòng khiêm tốn, của sự tự do trong tư duy.

***

Buổi trưa, nắng nhẹ trải vàng khắp Thị Trấn An Bình, nhưng không khí lại mang một vẻ căng thẳng khác thường. Tạ Trần, cùng Ông Lão Tiều Phu, chậm rãi bước đi trên con đường quen thuộc, qua khu chợ và quảng trường trung tâm. Ông Lão Tiều Phu, dáng người gầy gò, lưng còng, nhưng ánh mắt tinh anh vẫn dõi theo mọi chuyển động xung quanh. Râu tóc bạc phơ của ông lão phảng phất vẻ phong sương, và cây rìu gỗ cũ kỹ luôn tựa vào vai ông như một người bạn đồng hành. Tạ Trần, với bộ áo vải cũ kỹ, khuôn mặt thanh tú và đôi mắt suy tư, trông như một bức tranh đối lập giữa sự tĩnh lặng của hắn và sự xôn xao của thế giới.

Thị trấn, vốn dĩ luôn nhộn nhịp với tiếng rao hàng, tiếng cười nói, tiếng xe ngựa lăn bánh, giờ đây lại bị chia cắt một cách rõ ràng. Ở một góc quảng trường, một nhóm đông người tụ tập quanh các tấm bảng gỗ được dán đầy những tờ giấy trắng viết tay. Trên đó là những dòng chữ đậm nét, tự xưng là "Quy Tắc Nhân Đạo" do nhóm 'Người Bảo Vệ Nhân Đạo' tự ý ban hành. Những quy tắc ấy bao gồm việc cấm cười đùa quá lớn nơi công cộng, cấm bàn tán chuyện thị phi, cấm mặc trang phục quá lòe loẹt, và thậm chí là cấm cả việc... nghi ngờ những điều đã được "khẳng định." Những người đứng quanh tấm bảng bàn tán sôi nổi, khuôn mặt họ hoặc đầy nhiệt huyết mù quáng, hoặc hoang mang, hoặc dè dặt tuân theo.

Một vài thành viên của nhóm 'Người Bảo Vệ Nhân Đạo' mặc những bộ y phục đơn giản nhưng toát lên vẻ kỷ luật, ánh mắt sắc lạnh, đi lại giữa đám đông, cố gắng giám sát và 'chỉnh đốn' những hành vi mà họ cho là 'lệch lạc'. Một thanh niên đang cười nói với bạn mình bỗng bị một người trong nhóm 'Người Bảo Vệ' chặn lại.

“Này huynh đệ,” thủ lĩnh nhóm 'Người Bảo Vệ Nhân Đạo', với khí chất mạnh mẽ và ánh mắt lạnh lẽo, cất tiếng, “Cười nói quá lố nơi công cộng, đây không phải là tinh thần Nhân Đạo mà Tạ tiên sinh muốn thấy! Phải nghiêm túc giữ gìn trật tự, giữ gìn sự thanh tịnh cho tâm hồn. Nhân Đạo là sự trang nghiêm, là sự tự chủ, không phải là sự buông thả vô độ!”

Người thanh niên nọ thoáng giật mình, vội vàng hạ giọng, vẻ mặt có chút khó chịu nhưng không dám phản kháng. Vài người dân khác chứng kiến cảnh đó, khẽ thì thầm với nhau. “Nhân Đạo là tự do, đâu cần phải ép buộc nhau thế này!” một bà lão bán rau củ nói nhỏ với người bên cạnh, giọng điệu đầy bất bình. “Tạ tiên sinh dạy là phải dùng lý trí, phải tự do suy ngẫm, chứ có bảo phải sống như những pho tượng đâu.”

“Ngươi nói nhỏ thôi,” người bên cạnh bà lão vội vã kéo tay. “Họ đang giám sát đấy. Lỡ bị cho là ‘lệch lạc’ thì có khi còn bị ‘thanh trừng’ thật.”

Tạ Trần và Ông Lão Tiều Phu chỉ lặng lẽ quan sát, không can thiệp. Tạ Trần thỉnh thoảng liếc nhìn những ánh mắt hoang mang, những khuôn mặt đầy nhiệt huyết mù quáng. Hắn hiểu rằng, con người luôn có một bản năng cố hữu là tìm kiếm sự an toàn, và đôi khi, họ sẵn sàng đánh đổi tự do để có được nó. Khi các chuẩn mực cũ mất đi, những chuẩn mực mới sẽ trỗi dậy, và không phải lúc nào chúng cũng mang đến điều tốt đẹp. Cái gọi là "bảo vệ Nhân Đạo" trong trường hợp này, đã biến thành sự áp đặt và kiểm soát, một hình thức khác của "mất người," khi con người đánh mất khả năng tự do tư duy và lòng trắc ẩn để dung hòa.

Ông Lão Tiều Phu khẽ thở dài, tiếng thở dài hòa vào những âm thanh hỗn tạp của thị trấn. “Con người sợ hãi sự trống rỗng, Tạ Trần ạ. Họ thà bị nhốt trong một cái lồng có vẻ đẹp đẽ còn hơn phải đi lang thang trong một không gian vô tận không định hướng.”

Tạ Trần gật đầu. “Cái trống rỗng mà họ sợ hãi, chính là cái tự do mà ta muốn trao cho họ. Tự do ấy đòi hỏi sự can đảm, sự tự nhận thức, và khả năng chấp nhận sự vô thường. Những điều đó, không phải ai cũng sẵn sàng đón nhận ngay lập tức.” Hắn nhìn một đứa trẻ đang nép sau lưng mẹ, ánh mắt đầy sợ hãi khi nhìn thấy những người 'Người Bảo Vệ Nhân Đạo'. "Sự nghiêm khắc không phải là sức mạnh, mà có thể là sự sợ hãi. Sợ hãi sự hỗn loạn, sợ hãi sự khác biệt, sợ hãi chính bản ngã của mình. Và khi sự sợ hãi lên ngôi, nó sẽ biến thành bạo lực, thành sự áp đặt, dù cho danh nghĩa có cao đẹp đến đâu."

Hắn biết, những gì đang diễn ra là một phép thử khắc nghiệt đối với triết lý của hắn, và cũng là một phép thử đối với chính nhân loại. Liệu con người có thể tự mình tìm thấy sự cân bằng giữa tự do và trách nhiệm, giữa cá nhân và cộng đồng, mà không cần đến những ràng buộc cứng nhắc hay những quyền lực áp đặt? Đó là một câu hỏi lớn, một hành trình dài, và hắn, như một phàm nhân, chỉ có thể gieo những hạt mầm tư tưởng, rồi kiên nhẫn chờ đợi chúng nảy mầm và trưởng thành theo cách riêng của mình. Hắn không thể và sẽ không dùng bất kỳ sức mạnh nào để can thiệp, bởi làm như vậy là đã phản bội lại chính lý tưởng 'Vô Vi Chi Đạo' của mình. Nhân Đạo, phải tự thân vận động, tự thân định hình, không thể bị ai đó "bảo vệ" hay "thanh trừng" theo ý chí cá nhân.

***

Đêm đã về khuya, trăng khuyết treo lơ lửng trên nền trời đen thẳm, hắt ánh sáng mờ ảo xuống Thị Trấn An Bình đang chìm trong giấc ngủ. Trong quán sách nhỏ của Tạ Trần, không khí lại trở nên yên bình đến lạ lùng. Tiếng gió đêm rì rào bên ngoài, tiếng côn trùng kêu rỉ rả, và mùi hương trầm thanh khiết từ chiếc lò hương nhỏ trên bàn tạo nên một bức tranh tĩnh lặng, nhưng lại ẩn chứa sự nặng trĩu của suy tư.

Tạ Trần ngồi đối diện với Ông Lão Tiều Phu bên bàn trà, nhâm nhi chén trà nóng. Hắn đã thay bộ áo vải khác sạch sẽ hơn, nhưng vẻ mệt mỏi vẫn thoáng hiện trên khuôn mặt. Ông Lão Tiều Phu, ánh mắt tinh anh dõi theo Tạ Trần, khẽ nhấp một ngụm trà, sau đó đặt chén xuống với một tiếng động rất nhẹ.

“Con sóng đã dấy lên, nhưng bãi bồi thì cần thời gian để lắng đọng,” Ông Lão Tiều Phu nói, giọng điệu chậm rãi, từng chữ như thấm sâu vào không gian tĩnh mịch. “Điều quan trọng là phù sa có được bồi đắp hay không, hay chỉ là bão táp cuốn trôi tất cả.”

Tạ Trần khẽ gật đầu, đặt chén trà xuống. “Cái gọi là ‘phù sa’, chính là sự giác ngộ, sự thấu hiểu của lòng người. Và ‘bão táp’ chính là những chấp niệm, những nỗi sợ hãi, những hiểu lầm đang hoành hành ngoài kia.” Hắn nhìn vào ngọn đèn dầu leo lét, ánh sáng hắt bóng hắn lên bức tường, tạo nên một hình ảnh trầm mặc, kiên định.

“Nhân Đạo không thể là một bộ quy tắc cứng nhắc, bởi lẽ con người là suối nguồn của sự biến đổi. Mỗi cá thể là một dòng chảy riêng, mang theo những kinh nghiệm, những cảm xúc, những suy nghĩ khác biệt. Ép buộc tất cả vào một khuôn mẫu duy nhất, chẳng khác nào ngăn chặn dòng sông chảy ra biển lớn. Sự cởi mở không phải là sự buông thả, mà là sự tự ý thức, sự thấu hiểu giới hạn và trách nhiệm c��a bản thân. Sự nghiêm khắc không phải là sức mạnh, mà có thể là sự sợ hãi, sợ hãi trước sự đa dạng, sợ hãi trước sự tự do của người khác.”

Ông Lão Tiều Phu mỉm cười, nụ cười hiền hậu làm khuôn mặt khắc khổ của ông trở nên ấm áp hơn. “Lời của tiên sinh, tựa như dòng nước mát lành, gột rửa tâm hồn. Nhưng để dòng nước này thấm sâu vào lòng đất cằn cỗi, e rằng còn cần rất nhiều thời gian và sự kiên trì. Và ta e rằng, những kẻ đã quen với bóng tối sẽ không dễ dàng chấp nhận ánh sáng. Họ sẽ tìm mọi cách để giữ vững những gì họ tin là đúng, dù cho đó có là sự sai lầm đi chăng nữa.”

“Đó là bản chất của vô thường, Tiều Phu,” Tạ Trần đáp, giọng điệu bình thản. “Mọi thứ đều biến đổi, không ngừng. Những chấp niệm cũ sẽ sụp đổ, và những chấp niệm mới sẽ nảy sinh. Nhưng chính trong quá trình ấy, con người mới học được cách phân biệt, cách lựa chọn. Ta không cần phải ra tay dẹp bỏ những chấp niệm ấy. Nhân quả tự có sự vận hành của nó. Những hành động cực đoan, những lời lẽ kích động, cuối cùng sẽ tự phơi bày sự nông cạn và nguy hiểm của chúng. Những kẻ gieo gió, ắt sẽ gặp bão.”

Hắn khẽ thở ra, cảm giác như trút bỏ được một phần gánh nặng vô hình. Hắn vươn tay, lấy từ ngăn kéo một cuốn sổ cũ kỹ, bìa đã ngả màu ố vàng, những trang giấy bên trong còn thơm mùi mục và thời gian. Đây không phải là một cuốn sách để đọc, mà là một cuốn sổ để ghi chép, để hắn gửi gắm những suy tư, những triết lý của mình. Hắn không định viết một bài luận để phản bác trực tiếp những lời lẽ của nhóm 'Người Bảo Vệ Nhân Đạo'. Hắn muốn làm một điều lớn lao hơn, sâu sắc hơn.

Tạ Trần cầm cây bút lông, đầu bút đã sờn cũ, cẩn thận chấm vào nghiên mực. Hắn không vội vàng, mà hít thở thật sâu, cảm nhận sự tĩnh lặng bao trùm không gian. Hắn muốn định nghĩa lại một cách rõ ràng hơn ý nghĩa của tự do và trách nhiệm trong kỷ nguyên mới, một kỷ nguyên không còn Thiên Đạo, không còn tiên môn. Hắn muốn chỉ ra rằng, Nhân Đạo không phải là sự buông thả, mà là sự tự giác, không phải là sự áp đặt, mà là sự thấu hiểu. Nó không phải là một bộ quy tắc được ban hành từ trên cao, mà là một dòng chảy không ngừng của lòng trắc ẩn, của lý trí, của sự khiêm tốn và của khả năng học hỏi.

Những dòng chữ đầu tiên hiện lên trên trang giấy. Không phải là lời công kích, cũng không phải là lời biện minh, mà là những suy ngẫm sâu sắc về bản chất của con người, về giá trị của sự vô thường, và về ý nghĩa chân thật của "sống một đời bình thường." Cuốn sổ này, không phải là vũ khí để chiến đấu, mà là hạt mầm của tri thức, là ngọn đèn soi sáng con đường cho những ai đang lạc lối.

Ánh đèn dầu hắt bóng Tạ Trần lên tường, tạo nên một hình ảnh trầm mặc, kiên định. Hắn tin rằng, sự chia rẽ trong cộng đồng, những hiểu lầm và xung đột tư tưởng này, dù đau đớn, nhưng lại là một phần tất yếu của quá trình trưởng thành. Sự quyết liệt của nhóm 'Người Bảo Vệ Nhân Đạo' và việc họ tự ý ban hành 'quy tắc' có thể sẽ dẫn đến những hành động cực đoan hơn trong tương lai để 'thanh trừng' những tư tưởng 'lệch lạc'. Nhưng hắn cũng tin rằng, cuối cùng, chân lý sẽ tự tìm được đường đi của nó, không cần đến sự can thiệp của bất kỳ thanh kiếm nào. Con đường phía trước còn dài, và Nhân Đạo chân chính sẽ phải được bồi đắp bằng chính những thử thách như thế này, bằng sự kiên nhẫn, bằng trí tuệ, và bằng niềm tin vững chắc vào bản chất thiện lương của con người. Cuốn sổ cũ trên tay hắn, chính là sự khởi đầu cho một con đường như thế.

Tác phẩm này là sáng tác độc quyền của Long thiếu trên nền tảng truyen.free.