Vương Bình bước ra khỏi quán sách của Tạ Trần, hít thở không khí đêm trong lành. Mùi sách cũ, mùi trà, mùi gỗ đàn hương vẫn còn vương vấn trong tâm trí anh ta. Anh ta nhìn lên bầu trời đầy sao, không còn cảm thấy nhỏ bé hay vô định, mà thay vào đó là một niềm hy vọng mãnh liệt. Anh ta biết, mình sẽ tự mình viết nên câu chuyện của cuộc đời mình, từng bước một, từng nét cọ một, góp phần vào những chương mới không có tiên, nhưng lại tràn đầy “tiên khí” của nhân gian, của những con người bình thường nhưng vĩ đại. Hạt giống triết lý mà Tạ Trần đã gieo không chỉ nảy mầm trong lòng Vương Bình, mà còn lan tỏa, chạm đến những tâm hồn khác đang khao khát tìm kiếm chân lý trong kỷ nguyên mới, nơi Thiên Đạo đang dần suy tàn và con người phải tự mình định nghĩa lại giá trị của sự tồn tại.

***

Mấy ngày sau, ánh nắng chiều tà xuyên qua khung cửa sổ gỗ, rọi những vệt sáng vàng cam lên những chồng sách cao ngất và sàn gỗ bóng loáng trong quán của Tạ Trần. Không gian quán sách như ngưng đọng trong một vẻ tĩnh mịch, chỉ có tiếng gió xào xạc bên ngoài và đôi khi là tiếng lật trang sách khẽ khàng. Mùi giấy cũ, mực và hương trà thoang thoảng quyện vào nhau, tạo nên một bầu không khí vừa trầm mặc vừa gợi mở, mời gọi những tâm hồn yêu tri thức dừng chân.

Vương Bình, với vẻ ngoài thư sinh và ánh mắt đã sáng rõ hơn, đang ngồi đối diện với Thư Đồng Tiểu An bên chiếc bàn trà nhỏ. Trên bàn, cuốn 'hồn sách mới' của Văn Sĩ Lâm vẫn còn đặt đó, như một minh chứng cho sự chuyển mình của nhân gian. Tiểu An vẫn gầy gò, đôi mắt toát lên vẻ thông minh, đôi khi lại hiện lên chút bối rối trước những câu hỏi lớn lao mà Vương Bình đặt ra.

“Tiểu An, ngươi nói xem,” Vương Bình khẽ thở dài, nhưng không còn là tiếng thở dài của sự hoang mang mà là của sự suy tư sâu sắc. “Khi tiên đạo không còn là lựa chọn duy nhất, khi con đường thành tiên đã dần khép lại, chúng ta nên dựa vào đâu để định hướng cuộc đời? Sách vở ghi chép tri thức của bao đời, những lời dạy của tiền nhân, hay những kinh nghiệm xương máu mà ta tự tay làm ra, từ những va vấp, từ những thành công nhỏ bé trong cuộc sống?”

Thư Đồng Tiểu An nghiêng đầu, đôi lông mày nhỏ nhắn hơi cau lại. Cậu bé vốn thông minh, nhưng những vấn đề triết lý này vẫn còn quá lớn với tâm hồn non nớt. “Tiên sinh nói, ‘lựa chọn nhỏ’ làm nên số phận. Nhưng lựa chọn ấy dựa vào tri thức hay kinh nghiệm đây, Vương Bình ca ca?” Giọng cậu bé trong trẻo, mang theo sự tò mò và khao khát được giải đáp.

Đúng lúc đó, cánh cửa quán sách khẽ mở, hai bóng người bước vào, mang theo chút gió mát từ bên ngoài. Đó là Lý Kiện và Trương Lực. Lý Kiện, một thư sinh trẻ tuổi khác, ăn mặc chỉnh tề, tay ôm một chồng sách cũ kỹ, ánh mắt sáng ngời toát lên vẻ thông minh và sự yêu thích học hỏi. Còn Trương Lực, thân hình cường tráng, đôi tay chai sạn rõ rệt, quần áo lao động đơn giản nhưng gọn gàng, gương mặt toát lên vẻ chân chất, kiên cường của người làm việc nặng nhọc. Hai người họ, một bên đại diện cho tri thức sách vở, một bên đại diện cho kinh nghiệm thực tiễn, vừa hay lại là hai thái cực của vấn đề mà Vương Bình đang trăn trở.

Nghe thấy câu hỏi của Tiểu An, Lý Kiện bước tới, không đợi ai mời mà đã ngồi xuống chiếc ghế trống gần đó. Hắn đặt chồng sách xuống bàn, tạo ra một tiếng động nhỏ. “Đương nhiên là tri thức! Tri thức là ngọn đèn soi đường, là nền tảng của mọi sự phát triển. Không có sách vở, chúng ta chẳng khác nào kẻ mù mò mẫm trong đêm tối! Những lời dạy của cổ nhân, những bí kíp của người đi trước, đều được ghi chép lại trong sách. Chúng ta học hỏi từ đó để tránh đi những con đường sai lầm, để kiến tạo những điều mới mẻ trên nền tảng vững chắc.” Giọng hắn vang dội, đầy tự tin và nhiệt huyết, mang theo chút giáo điều của một người say mê lý luận.

Trương Lực khẽ nhếch mép, bàn tay chai sạn đặt lên bàn trà, tạo nên một sự tương phản rõ rệt với những trang sách mềm mại. Hắn vốn dĩ không giỏi ăn nói hoa mỹ, nhưng lời lẽ của hắn lại đầy sức nặng của thực tế. “Tri thức? Sách chỉ là chữ viết! Tay ta cầm búa rèn ra vật dụng, ấy mới là thật! Học mà không làm, đọc mà không thực hành thì tri thức ấy có ích gì? Một người thợ gốm như Lão Tôn ở cuối làng, ông ấy có đọc nhiều sách đâu, nhưng kinh nghiệm cả đời đã tạo ra những sản phẩm gốm sứ tinh xảo, đẹp đẽ, bền chắc, vượt xa mọi thư sinh chỉ biết lý thuyết suông!” Ánh mắt hắn kiên định, chứa đựng sự kiêu hãnh của một người thợ đã dành cả đời để rèn giũa kỹ nghệ của mình.

Cuộc tranh luận bỗng chốc trở nên sôi nổi hơn. Vương Bình chăm chú lắng nghe, cố gắng tìm kiếm điểm cân bằng giữa hai luồng ý kiến. Trong lòng anh ta, một cuộc đấu tranh nội tâm đang diễn ra, bởi cả tri thức và kinh nghiệm đều có lý lẽ riêng, đều thiết yếu cho sự phát triển của cá nhân và xã hội.

Tạ Trần vẫn ngồi ở quầy, tựa lưng vào giá sách, đôi mắt sâu thẳm ẩn sau cuốn Cổ Thư 'Vô Vi Chi Đạo'. Hắn không nói gì, chỉ chăm chú lắng nghe, thỉnh thoảng nhấp một ngụm trà. Mùi trà thơm dịu lan tỏa, như một nốt trầm tĩnh lặng trong bản hợp xướng của những lời tranh luận. Hắn quan sát từng nét mặt, từng cử chỉ của các thanh niên. Lý Kiện, với vẻ hăng hái của tuổi trẻ và niềm tin tuyệt đối vào sức mạnh của chữ nghĩa. Trương Lực, với sự rắn rỏi của người từng trải, đặt niềm tin vào đôi tay và mồ hôi của mình. Vương Bình, trầm tư, tìm kiếm một con đường dung hòa. Và Tiểu An, tò mò, háo hức muốn hiểu. Tạ Trần hiểu rằng, đây chính là những xung đột triết lý tất yếu trong giai đoạn chuyển giao, khi nhân gian đang tự định hình lại những giá trị cốt lõi. Sự phát triển của văn minh phàm nhân không thể thiếu một trong hai, nhưng việc tìm ra điểm giao thoa, sự cộng hưởng giữa chúng mới là điều then chốt. Hắn khẽ mỉm cười, nụ cười ẩn chứa sự thấu hiểu sâu sắc, nhưng vẫn không hề can thiệp, như một dòng sông âm thầm chảy qua những tảng đá.

Lý Kiện tiếp t���c, “Kinh nghiệm dù quý giá đến mấy, nếu không được ghi chép, hệ thống hóa thành tri thức, thì nó cũng chỉ là kinh nghiệm của một cá nhân, một đời người. Khi người ấy khuất núi, kinh nghiệm ấy cũng sẽ dần mai một, thế hệ sau lại phải tự mình mò mẫm từ đầu. Những bộ sách y thuật, nông nghiệp, kiến trúc của cha ông chúng ta, chẳng phải đều là kinh nghiệm được tích lũy qua hàng ngàn năm, được chắt lọc và ghi chép lại sao? Nhờ chúng mà chúng ta có thể đứng trên vai người khổng lồ, đi xa hơn, làm được nhiều điều hơn.” Hắn vung tay, chỉ vào chồng sách bên cạnh, như thể mỗi cuốn sách là một ngọn đuốc thắp sáng con đường.

Trương Lực lắc đầu, đôi mắt hắn ánh lên vẻ không đồng tình. “Sách vở thì đúng là có ích, nhưng đôi khi nó lại trói buộc con người. Nhiều thư sinh chỉ biết đọc sách, học thuộc lòng những lời lẽ hoa mỹ mà không hiểu được bản chất vấn đề. Một công thức rèn sắt trong sách có thể nói rất nhiều về nhiệt độ, về tỷ lệ kim loại, nhưng nếu không có đôi tay đã từng cầm búa, từng cảm nhận được độ nóng của lửa, từng nghe được âm thanh của kim loại khi nó biến đổi, thì công thức ấy cũng chỉ là những dòng chữ vô tri. Tri thức phải được kiểm chứng bằng thực tiễn, phải được tôi luyện qua kinh nghiệm mới thực sự có giá trị. Nếu chỉ đọc sách mà có thể thành thợ giỏi, thì ai cũng có thể làm được rồi. Cần gì phải có những người thợ dành cả đời để mài giũa kỹ nghệ?”

“Nhưng nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm mà không có tri thức, Trương Lực huynh ạ,” Vương Bình xen vào, cố gắng hòa giải, “thì sự phát triển sẽ rất chậm. Mỗi người tự mình khám phá lại những điều mà người khác đã biết, chẳng phải là lãng phí thời gian và công sức sao? Tri thức trong sách vở giúp chúng ta có một cái nhìn tổng quan, một khung sườn để từ đó chúng ta có thể thêm thắt kinh nghiệm của mình vào.”

Tiểu An gật gù, dường như đã hiểu ra một phần. “Vậy thì, cả hai đều quan trọng ạ?” Cậu bé hỏi, ánh mắt nhìn về phía Tạ Trần, như muốn tìm kiếm một lời xác nhận. Tạ Trần vẫn giữ nguyên tư thế, chỉ khẽ gật đầu, một n��� cười ẩn hiện nơi khóe môi. Hắn không nói, nhưng hành động đó đã đủ để khơi gợi thêm sự suy ngẫm cho các thanh niên. Hắn hiểu, hạt giống đã được gieo, giờ chỉ cần đợi chúng tự nảy mầm và tìm thấy con đường của riêng mình.

Cuộc tranh luận tiếp tục xoay quanh những ví dụ cụ thể, từ việc trồng trọt đến xây nhà, từ việc chữa bệnh đến việc quản lý làng xã. Lý Kiện luôn đưa ra những dẫn chứng từ các bộ sách cổ, các kinh điển về trị quốc an dân, các bản vẽ kiến trúc tinh xảo được ghi lại. Trương Lực lại dẫn ra những câu chuyện về những người nông dân lão làng chỉ cần nhìn đất là biết nên trồng gì, những người thợ mộc chỉ cần sờ gỗ là biết chất lượng ra sao, những kinh nghiệm truyền miệng qua nhiều thế hệ mà không cần một dòng chữ nào. Vương Bình và Tiểu An lắng nghe, cố gắng sắp xếp những mảng kiến thức và kinh nghiệm rời rạc ấy vào một bức tranh tổng thể.

Họ không chỉ tranh luận về giá trị của tri thức và kinh nghiệm, mà còn về cách thức chúng tương tác, bổ sung cho nhau. Lý Kiện tin rằng tri thức là kim chỉ nam, kinh nghiệm là những bước chân theo sau. Trương Lực lại cho rằng kinh nghiệm là gốc rễ, còn tri thức là những cành lá sum suê mọc ra từ đó. Mỗi người đều có lý, và mỗi người đều đang tìm kiếm một chân lý riêng trong bối cảnh nhân gian không còn Thiên Đạo dẫn lối, không còn tiên nhân chỉ đường. Sự hoang mang của Vương Bình ban đầu giờ đã biến thành một sự khao khát tìm hiểu, khao khát xây dựng.

Tạ Trần, trong suốt cuộc tranh luận, vẫn là một sự hiện diện tĩnh lặng nhưng đầy quyền năng. Hắn không cần phải lớn tiếng, không cần phải thuyết giảng. Chỉ cần ánh mắt sâu thẳm của hắn, nụ cười nhẹ nhàng, và sự bình thản của hắn cũng đủ để định hướng cuộc thảo luận, giữ cho nó không đi quá xa khỏi mục tiêu tìm kiếm sự thật. Hắn biết, công việc của hắn không phải là ban phát câu trả lời, mà là khơi gợi câu hỏi, khơi gợi sự suy ngẫm để mỗi người tự mình tìm thấy con đường. Đó chính là bản chất của "điểm neo nhân quả" mà hắn đã trở thành.

***

Hoàng hôn dần buông xuống, ánh nắng chiều tà nhạt dần, nhường chỗ cho màn đêm tĩnh mịch. Ánh nến đã được thắp sáng, hắt lên khuôn mặt trầm tư của các thanh niên, tạo nên những vệt sáng và bóng đổ huyền ảo trên những chồng sách cổ. Mùi khói nến dịu nhẹ quyện vào mùi giấy cũ, tạo nên một không gian ấm cúng nhưng cũng đầy suy tư. Tạ Trần gập cuốn Cổ Thư 'Vô Vi Chi Đạo' lại, đặt sang một bên. Tiếng giấy sột soạt nhỏ nhẹ vang lên trong sự im lặng đột ngột, thu hút mọi ánh nhìn về phía hắn. Đôi mắt sâu thẳm của Tạ Trần lướt qua từng người, như thể đang nhìn thấu vào tận đáy lòng họ, nhìn thấy những hạt giống nghi vấn và khao khát đang nảy mầm.

Hắn bắt đầu nói, giọng điềm tĩnh nhưng chứa đựng sức nặng của ngàn năm trí tuệ, từng lời từng chữ đều khiến người nghe phải suy ngẫm, như những giọt sương đêm đọng lại trên lá, từ từ thấm sâu vào tâm hồn. “Tri thức giống như cái cây, kinh nghiệm là rễ. Cây không rễ sao sống? Rễ không cây sao vươn cao, đơm hoa kết trái? Kỷ nguyên mới của chúng ta cần cả hai, như hai cánh của một con chim. Tri thức m��� rộng tầm nhìn, chỉ ra những con đường có thể có, những chân trời mới mà ta chưa từng biết đến. Nó là bản đồ, là la bàn, giúp ta định hướng khi lạc lối. Kinh nghiệm giúp ta vững bước trên con đường đó, dạy ta cách vượt qua chông gai, cách đối mặt với những điều không được ghi trong sách vở. Nó là đôi chân, là sức lực, là sự linh hoạt khi đối mặt với thực tế muôn hình vạn trạng.”

Tạ Trần dừng lại một lát, ánh mắt hắn lướt qua những gương mặt đang chăm chú lắng nghe. Hắn hiểu rằng, để thực sự chạm đến lòng người, đôi khi không cần những lời lẽ cao siêu, mà là những hình ảnh ẩn dụ gần gũi, dễ hiểu. “Tiên đạo ngày trước ‘mất người’ vì họ quá chú trọng vào tri thức ‘công pháp’, vào những ‘đạo lý’ xa rời nhân thế, mà quên đi kinh nghiệm ‘sống’, kinh nghiệm ‘làm người’ của nhân gian. Họ chỉ nhìn lên trời cao, khao khát trường sinh bất tử, khao khát quyền năng vô biên, mà quên mất gốc rễ của mình. Họ xây dựng những tòa tháp tri thức đồ sộ nhưng lại thiếu đi nền móng vững chắc từ cuộc sống th���c tiễn, từ những xúc cảm chân thật, từ sự gắn kết với đồng loại. Bởi vậy, khi Thiên Đạo suy kiệt, khi linh khí mỏng dần, họ dễ dàng đánh mất chính mình, đánh mất nhân tính, trở thành những kẻ xa lạ trong chính thân xác mình.”

Hắn nói tiếp, giọng điệu trở nên sâu sắc và trầm tư hơn. “Một xã hội chỉ có tri thức mà không có kinh nghiệm thực tiễn sẽ dễ rơi vào ảo tưởng, vào những lý thuyết suông không thể ứng dụng, dễ bị gãy đổ khi đối mặt với phong ba bão táp của cuộc đời. Ngược lại, một xã hội chỉ có kinh nghiệm mà thiếu tri thức sẽ khó lòng tiến bộ, sẽ mãi mãi dậm chân tại chỗ, luẩn quẩn trong những lối mòn cũ kỹ, không thể vươn tầm để khám phá những điều mới mẻ, để giải quyết những vấn đề phức tạp hơn. Cả hai đều là những dòng chảy thiết yếu, cần phải hòa quyện vào nhau, bồi đắp cho nhau để tạo nên một con sông lớn, đưa nhân gian tiến xa.”

Vương Bình khẽ gật đầu, ánh mắt anh ta sáng lên sự thấu hiểu. “Vậy thì, chúng ta không chỉ cần học từ sách vở, mà còn phải học từ cuộc s��ng, từ những người xung quanh, và từ chính những gì mình làm ra, phải không thưa tiên sinh?” Giọng anh ta không còn sự lo lắng, mà thay vào đó là sự khao khát được học hỏi và kiến tạo.

Lý Kiện, người ban nãy còn bảo vệ tri thức một cách giáo điều, giờ đây đã hạ thấp vai xuống, ánh mắt hắn nhìn Tạ Trần đầy ngưỡng mộ. “Và kinh nghiệm cũng cần được hệ thống hóa, ghi chép lại thành tri thức để thế hệ sau không phải bắt đầu lại từ đầu, để chúng ta có thể kế thừa và phát triển, chứ không phải lặp lại những sai lầm cũ. Điều đó cũng chính là trách nhiệm của những người như chúng ta, những người có cơ hội tiếp cận cả sách vở và thực tiễn.”

Trương Lực, người thợ thủ công rắn rỏi, cũng gật đầu đồng tình, đôi tay chai sạn của hắn khẽ siết chặt. “Phải, như cách ta ghi lại các bí quyết rèn sắt, các công đoạn tạo tác một sản phẩm gốm sứ tinh xảo, đó cũng là tri thức, nhưng là tri thức từ kinh nghiệm mà ra. Chúng ta không chỉ truyền lại thành phẩm, mà còn truyền lại cả quá trình, cả những bí quyết đã được tôi luyện qua bao thế hệ. Điều đó sẽ giúp những người học việc rút ngắn thời gian, nhưng không làm mất đi giá trị của sự thực hành.” Hắn nhìn Lý Kiện, rồi lại nhìn Vương Bình, trong ánh mắt không còn sự đối lập gay gắt mà thay vào đó là sự đồng cảm và thấu hiểu.

Tạ Trần mỉm cười nhẹ nhàng, một nụ cười ấm áp, làm tan chảy sự căng thẳng còn sót lại trong không khí. “Đúng vậy. Khi tri thức và kinh nghiệm hòa quyện, chúng ta sẽ tạo nên một nền tảng vững chắc cho kỷ nguyên mới. Một nền tảng không chỉ phát triển về vật chất hay trí tuệ, mà còn về chiều sâu nội tâm và triết lý sống. Các con người của nhân gian, không cần khao khát thành tiên, mà chỉ cần sống trọn vẹn với nhân tính của mình, cống hiến bằng cả khối óc và đôi tay, sẽ tự mình kiến tạo nên một thế giới tốt đẹp hơn, một kỷ nguyên ‘Bình Thường Vĩnh Cửu’ mà trong đó, giá trị của mỗi con người được đề cao, không bởi quyền năng phép thuật, mà bởi chính những đóng góp chân thật của họ.”

Tiểu An, sau khi lắng nghe, đã hoàn toàn hiểu rõ. Cậu bé nhìn cuốn 'hồn sách mới' trên bàn, rồi lại nhìn đôi tay của Trương Lực, và ánh mắt của Lý Kiện. “Vậy thì, con sẽ vừa đọc sách thật nhiều, vừa học cách làm việc cùng Vương Bình ca ca, Trương Lực đại ca. Con sẽ ghi chép lại những điều con học được từ sách và từ thực tiễn.” Giọng cậu bé đầy phấn khởi, như thể đã tìm thấy con đường sáng rõ cho mình.

Các thanh niên im lặng một lúc, để những lời của Tạ Trần thấm sâu vào tâm hồn. Họ nhận ra rằng, cuộc tranh luận ban đầu của họ không phải là để chọn lựa một trong hai, mà là để tìm kiếm sự hòa hợp, sự bổ sung cần thiết. Họ đã tìm thấy câu trả lời không phải từ một mệnh lệnh hay một giáo điều, mà từ sự khơi gợi trí tuệ của Tạ Trần, từ những suy ngẫm sâu sắc mà hắn đã dẫn dắt họ đến. Họ đã học được rằng, Thiên Đạo không còn, nhưng con đường của nhân gian thì vẫn rộng mở, và nó được tạo nên từ chính những lựa chọn, những hành động nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa của mỗi cá nhân, kết hợp hài hòa giữa sự tinh túy của tri thức và sự v��ng vàng của kinh nghiệm.

Đêm đã xuống hẳn, trăng non đã hé rạng trên nền trời tối, những vì sao lấp lánh như vô vàn đôi mắt đang dõi theo. Trong quán sách nhỏ, không khí giờ đây không còn căng thẳng mà tràn đầy sự đồng thuận và hy vọng. Vương Bình, Lý Kiện, và Trương Lực trao đổi ánh mắt, một sự hiểu biết mới đã nảy sinh giữa họ. Họ, những con người trẻ tuổi của kỷ nguyên mới, đã sẵn sàng để viết nên những trang sử mới cho nhân gian, không bằng phép thuật hay thần thông, mà bằng trí tuệ, bằng đôi tay, và bằng một trái tim tràn đầy nhân tính. Họ biết rằng, sự phát triển của nhân đạo sẽ khác biệt và bền vững hơn, bởi nó được xây dựng trên gốc rễ vững chắc của cuộc sống và sự tinh hoa của trí tuệ, được truyền thừa và liên tục đổi mới qua các thế hệ, tạo nên một vòng luân hồi bất tận của sự học hỏi và kiến tạo.

Tạ Trần nhìn họ, một nụ cười mãn nguyện nở trên môi. Hắn biết, hạt giống đã bén rễ. Và rồi, một ngày nào đó, những hạt giống ấy sẽ vươn mình thành những cây đại thụ, tạo nên một khu rừng tri thức và kinh nghiệm sum suê, bạt ngàn, nơi mỗi người đều tìm thấy ý nghĩa và giá trị của riêng mình, trong một thế giới không cần thành tiên, nhưng lại tràn đầy "tiên khí" của sự trọn vẹn và nhân văn.

Nội dung truyện thuộc bản quyền sáng tác của Long thiếu, phát hành riêng tại truyen.free.