Birmingham, mùa xuân năm 1887. Mưa không rơi, nhưng bầu trời vẫn đẫm nước. Hơi ẩm ngấm từ lòng đất lên lòng người, khiến bàn tay ai cũng dính nhớp, và nỗi mệt mỏi như trôi ngược từ xương lên mắt.

Khu du mục bên rìa Digbeth giờ chỉ còn vài xe ngựa trụ lại. Một số đã bỏ đi về hướng Solihull, nơi có lễ hội mùa trăng của dòng họ Lee. Số còn lại không đủ tiền để rời đi. Gia đình Shelby nằm trong số đó.

Chiếc xe gỗ đã được vá lại hai lần. Trần cong, bánh sau lệch trục, vách bên hở lỗ to như mắt nắm tay. Mary không còn vá được nữa. Bà mất giọng vì ho suốt ba tuần. Ngực đau như có đá đè. Những hôm trời lạnh, bà phải đốt rơm trong một thùng thiếc rách để sưởi cho Marcus.

Đứa bé không kêu. Không bao giờ.

Marcus bốn tuổi. Lặng lẽ, rắn rỏi, không ai dạy nhưng biết hết mọi thứ trong xe ở đâu. Biết lúc nào cha sắp say. Biết khi nào mẹ sắp gục. Biết thời điểm nào ngồi xuống, thời điểm nào im lặng, thời điểm nào nên đi ra ngoài và nhìn về một hướng khác.

Có những đêm Mary tỉnh dậy, thấy Marcus đang ngồi bên chân bà, mắt mở, tay đặt lên cánh tay bà như thể kiểm tra nhịp mạch. Không nói, không lay. Chỉ giữ tay tại đó một lúc rồi rút về.

Mary không hỏi.

Vì bà sợ nghe câu trả lời.

Có lần bà giả vờ ngủ để xem cậu làm gì. Nhưng đến nửa đêm thì chính bà ngủ quên mất, vì đã quá mệt.

Sáng dậy, chân giường được kê bằng một viên gạch cũ, vừa đúng để khỏi nghiêng về phía bị gãy. Đống rơm dưới bụng bà cũng được lót thêm một lớp vải cũ. Và trong chén gỗ là một ít cháo loãng không rõ được nấu từ bao giờ, còn ấm.

Bà nhìn Marcus.

Cậu đang buộc lại dây giày cho mình.

Không nói một lời.

Mary đưa mắt lên trần xe.

Bà đã từng tin rằng một đứa trẻ cần học cách yêu trước khi học cách tự chăm sóc. Nhưng Marcus làm ngược lại.

Cậu không bộc lộ tình cảm. Cũng không cần ai biểu lộ cho mình. Chỉ đơn giản là hành động – đúng lúc, đúng việc, không bao giờ dư.

Tối hôm ấy, Arthur Sr. trở về với một vết bầm tím dưới mắt trái. Ông ta bước khập khiễng, miệng rên rỉ, mùi rượu nồng đến mức khiến Marcus phải quay mặt đi. Mary không hỏi ông bị gì, chỉ cúi xuống mở chăn, để Marcus nằm sát vào phía trong.

Arthur ngồi xuống ghế, thở hổn hển. “Lũ chó khốn…” ông lầm bầm.

Mary rót cho ông chút nước lạnh. Ông uống một hơi rồi phì ra đất.

“Con trai chúng ta,” Arthur nói, không nhìn ai. “Nó nhìn tôi như cha nó không phải người.”

Mary đặt tay lên vai Marcus.

“Vì anh không phải người trong mắt nó.”

Arthur không phản bác.

Ông nằm ngửa ra, mắt nhìn lên trần xe, rồi chợp mắt ngủ như đá rơi xuống giếng.

Marcus nhìn cha. Lần đầu tiên cậu nhìn rất lâu. Không có phán xét. Không có giận. Nhưng có gì đó giống như... sự cân đo. Như thể cậu đang xem xét liệu người đàn ông trước mặt có còn đủ giá trị để cậu tiếp tục gọi là “cha” nữa không.

Sáng hôm sau, Mary ho đến bật máu. Miệng bà đỏ, cánh tay run không bưng nổi ca nước. Gió ngoài trời thổi tung mảnh vải treo bên cửa xe, lùa vào tận nệm rơm. Marcus ngồi dậy, kéo chăn lên vai mẹ, rồi lặng lẽ bước ra ngoài.

Cậu đi đến cuối bãi đất, nơi có chiếc xe cũ của một người bán rau. Lúc đó trời vẫn còn mờ sương. Người chủ xe – một phụ nữ lớn tuổi da đen, tóc bện chặt, đang lục rau úa bỏ đi.

Marcus không nói gì. Cậu chỉ đứng đó.

Người phụ nữ nhìn xuống.

“Con đói hả?”

Marcus không gật, không lắc. Chỉ nhìn thẳng.

Bà ta ngập ngừng một lát, rồi đưa cho cậu một củ cà rốt còn bám đất. “Không ngon lắm đâu, nhưng chắc ăn được.”

Marcus cầm lấy, cúi đầu nhẹ, rồi quay đi. Không nói cảm ơn.

Người đàn bà nhìn theo, không hiểu vì sao lòng mình hơi run.

Khi cậu quay lại xe, Mary đã ngồi dậy, mặt tái mét, người đầy mồ hôi.

Cậu đặt củ cà rốt vào lòng bàn tay mẹ.

“Cho mẹ,” Marcus nói.

Mary ngước nhìn con.

Không phải vì cảm động. Mà vì ngạc nhiên.

Giọng cậu không phải của một đứa trẻ vừa học nói. Nó bình thản, không cầu xin, không hồi hộp. Chỉ là một câu khẳng định.

Cho mẹ.

Không phải vì con đói.

Không phải vì con cần thương.

Mà vì con biết mẹ sắp chết nếu không có cái gì trong bụng.

Mary cắn một miếng. Cà rốt cứng, đắng, nhưng bà không nhè ra.

Đó là lần đầu bà ăn thứ gì do chính con mình mang về.

Và cũng là lần đầu bà hiểu:

Một người có thể yêu con bằng cả sinh mệnh.

Nhưng một đứa trẻ… không nhất thiết phải yêu ngược lại để trở thành con.

Nó chỉ cần biết khi nào cần giúp. Khi nào cần đứng lên. Khi nào cần để người khác mắc nợ mình mà không thấy mình đòi hỏi.

Tối hôm ấy, Marcus không ôm mẹ ngủ như mọi khi.

Cậu ngồi bên cửa sổ xe, mắt nhìn ra khu đất trống, nơi con chó ba chân đang đào đất tìm thứ gì đó đã chết từ mùa đông.

Không ai dạy Marcus cách yêu thương.

Cũng không ai dạy cậu cách lợi dụng sự tử tế.

Nhưng bằng một cách nào đó, cậu hiểu:

Khi con người tưởng mình được yêu – họ sẽ sẵn lòng chết cho kẻ khiến họ cảm động.