Đỗ Duy Trung bí mật điểm quân, chọn những binh sĩ gốc gác vùng đất tiếp giáp với La Thành hòng dễ bề ra tay nếu cần thiết. Thân là người Sơn Tây, lại cùng cảnh tướng cầm binh, Đỗ Duy Trung không khỏi ái ngại khi phải dẫn quân đi bắt gia quyến của một tướng khác nhằm chiếm ưu thế. Dẫu nghĩ vậy, y vẫn không thể làm trái mệnh lệnh.

Trong quân doanh có một thanh niên mới nhập ngũ mấy tháng lo việc bếp núc, cho ngựa ăn, kiêm chân chạy vặt cho các tướng, đó là Võ Đình Tú. Tú người làng Kẻ Vẽ, gần quân doanh, cha từng là lính triều đình nay đã qua đời. Mẹ của Tú buôn bán hàng xén bên ngoài quân doanh, lo lót để con trai được làm chân chạy vặt, có thể ra vào doanh trại mà không phải xung trận khi có biến. Trong số những khách quen thường lui tới hàng quán của mẹ Tú có một bà người làng Cam Giá Hạ. Bà ấy có cô con gái lớn, tuổi mới đôi tám, rất nết na, hiền dịu. Võ Đình Tú có thiện cảm đặc biệt, thường lén để ý mỗi khi cô gái theo mẹ đến mua hàng. Cô gái mới lớn cũng chẳng kém, động lòng trước sự nhanh nhẹn, hoạt bát và hiếu thảo của Tú. Hai người đàn bà nhận thấy đôi trẻ đã có ý tứ với nhau liền ra sức vun vào, rồi cùng hẹn cuối năm sẽ kết thông gia.

Chiều ấy, Võ Đình Tú đang cho đàn ngựa uống nước thì một vị tướng phụ trách đến thúc giục anh cùng những người khác mau chóng cho ngựa ăn no đủ. Việc quân như thế vốn thường tình, nhưng việc huy động cùng lúc hàng trăm tuấn mã thì hẳn phải có việc hệ trọng chứ chẳng phải tuần phòng hay tướng sĩ đi làm việc riêng. Võ Đình Tú vội vã xách thêm nước, bê thêm cỏ khô đến. Cùng lúc đó, ba binh sĩ dường như được phái đi cùng đoàn của Đỗ Duy Trung, cũng hối thúc Võ Đình Tú cùng những người khác nhanh chân nhanh tay hơn, đồng thời giục quân bếp mau chóng làm nắm cơm, muối vừng. Quân bếp vâng dạ, vội vàng vo gạo thổi cơm, chuẩn bị năm trăm nắm cơm và muối vừng. Bấy giờ mới khoảng giờ Thân, bình thường phải thêm một canh giờ nữa mới đến bữa cơm tối của quân bếp. Đang tất bật ngồi vo mấy giá gạo bên sân giếng, cạnh ruộng sắn, Võ Đình Tú chợt nghe tiếng mấy người đứng nói chuyện với nhau vọng đến tai. Ban đầu anh chàng không mấy để tâm, nhưng khi nghe đến ba chữ “Cam Giá Thượng” liền dỏng tai lắng nghe.

- … Mẹ cái thằng răng cày bừa, nói gì thì nói, đánh đấm xưa nay vốn việc đàn ông đàn ang, thắng bại là lẽ thường tình. Bắt bớ gia quyến làm sức ép là cách làm của phường tiểu nhân. Mẹ nó, bấy lâu nay tao không ưa thằng mõm vẩu ấy. Thái độ của nó rất kênh kiệu, chẳng bao giờ coi bọn mình ra gì, tổ sư.

- Thôi mày khép cái miệng lại kẻo mang hoạ. Mình thấp cổ bé họng thì làm được cái đếch gì, nói sướng mồm thì có được lợi lộc gì đâu.

- Sứ tướng Phùng xưa nay đối đãi với anh em binh sĩ có đến nỗi nào đâu cơ chứ. Tiên sư cái lũ ăn chực này, chúng nó ra vào gièm pha, khích bác nên vương mới ngả theo. Tao đoán kỳ này phái bọn mình đi bắt nhà họ Phùng không chỉ đơn thuần để uy hiếp Sứ tướng đâu.

- Mày nghĩ họ định làm gì?

- Cái lũ ăn chực ấy bụng dạ hẹp hòi, mưu thâm kế hiểm, ắt có lòng khác. Chúng nó không phải người Sơn Tây, muốn nhân cơ hội này diệt trừ nhà họ Phùng hòng ngày sau dễ bề thao túng.

- Đỗ Đại tướng hẳn biết ý đồ của bọn ấy chứ nhỉ?

- Biết thì đã làm được gì, xong việc lại thêm chức tước bổng lộc. Chỉ đám lính dõng chúng mình thì chả có mẹ gì ngoài dăm ba đồng tiền thưởng mà vung giáo quét đao thôi. Mà mày nhớ đừng có làm bậy, bắt thì cứ bắt, nhắm mắt thả được ai thì cứ thả, đừng có dại. Tao đếch muốn làm cái việc thất đức này đâu.

- Mày nói tao mới sực nhớ ra, ban nãy cái ông đầu trọc có dặn Đỗ Đại tướng đem theo dăm chục người của lão ta. Bố khỉ, nhìn chúng nó khác gì lũ trộm trâu bắt gà, nhìn mãi chẳng thấy chút lương thiện nào sất. Mà đem theo bọn ấy, tao đoán mười phần là cướp bóc.

- Mày giắt thanh chủy thủ theo nhé, loại của La Thành hay dùng ấy.

- Để làm gì?

- Tao phòng xa nên giắt theo rồi này. Tao ngứa mắt bọn ấy lâu rồi, nếu có cơ hội tao lụi mỗi thằng một dao tiễn chúng nó về với ông bà ông vải. Cơ hội ngàn năm có một đó mày. Tao rủ thêm được mấy đứa. Nhiệm vụ thì cứ theo lệnh mà làm nhưng tranh thủ một tí cho hả dạ, căm lắm.

Một khoảng im lặng bao trùm, cơn gió mạnh thổi qua làm cây lá lao xao. Võ Đình Tú nghe câu được câu mất, nhưng chừng ấy xem ra đã đủ. Tú cảm thấy bồn chồn bởi cô gái anh thầm thương trộm nhớ mang họ Phùng. Cha của cô gái, một tiểu tướng, tử trận trong trận giao chiến với quân Tam Đái dưới chân thành Sơn Tây. Vo vội mấy giá gạo, Tú khệ nệ bê vào rồi nói với mấy người trong bếp:

- Lúc trưa bu con có ít cá khô, con chạy ra xin một ít cho vào cơm nắm ăn cho mặn mà, tiện thể chặt mấy tàu lá chuối gói cơm ạ.

Chẳng ai cản Võ Đình Tú. Tú cố đi nhanh ra cổng doanh, cúi đầu chào quân canh. Họ đều nhẵn mặt Tú, chẳng ai thèm hỏi anh chàng lấy một câu. Bởi lẽ, Tú chỉ cần băng xéo qua đường là đến hàng quán của mẹ.

Thân mẫu của Võ Đình Tú được những người xung quanh hay gọi là bà Mẹo. Bà Mẹo vốn là con của một thương nhân, mở hàng quán gần quân doanh đã mười mấy năm trời. Là một người buôn bán, bà xởi lởi với nhiều người, gần đây càng dễ dãi hơn với quân sĩ trong doanh khi con trai mình nhập ngũ. Chính bởi lẽ đó, quân canh nhẵn mặt Tú. Vào những ngày rằm hay mùng một đầu tháng, bà Mẹo đều chuẩn bị lễ lạt giúp cho tướng sĩ trong doanh. Giả như tướng sĩ có việc cần quà cáp, biếu xén, chỉ cần nói với bà một câu là xong. Tiền bạc chưa có thì bà cho thiếu.

Hàng quán về chiều thưa vắng khách. Bà Mẹo nằm trên võng đong đưa, tay phe phẩy cái quạt nan xua đi cái nóng oi ả cuối ngày. Mấy đứa cháu ngoại của bà đang ngồi chơi ô ăn quan cùng đám trẻ xóm giếng dưới tán cây thị sum suê rợp mát. Cô con gái lớn của bà Mẹo goá chồng, có hai đứa con đang ở cùng bà, đang lúi húi băm bèo cho đàn lợn sau nhà. Trông thấy đứa con trai độc nhất, cũng là út ít trong nhà, đang bước thấp bước cao về phía hàng quán, bà Mẹo nhổm người ngồi dậy, đặt chiếc quạt nan sang một bên, đưa tay vấn lại chiếc khăn cho chặt.

- Bu, bu! - Võ Đình Tú thốt lên gấp gáp. - Bu vào đây con bảo cái này.

- Ơ cái thằng! Có chuyện gì?

- Bu vào đây, nhanh lên!

Võ Đình Tú kéo mẹ một mạch ra sau nhà, ngó trước nhìn sau rồi mới ghé tai thì thào những điều vừa nghe lỏm được. Bà Mẹo giật mình, bán tín bán nghi, cho rằng con trai mình đã nghe nhầm. Đời nào lại có chuyện quan quân đến làng Cam Giá để bắt nhà họ Phùng? Cả xứ Sơn Tây này ai mà chẳng biết họ Phùng, vốn là dòng dõi võ tướng trung thành với cơ nghiệp nhà Lý qua mấy đời, ở cả hai làng Cam Giá Thượng và Cam Giá Hạ?

- Mày có lẫn không? Đời nào có chuyện tày trời như thế?

- Bu ơi là bu! Chốn quan trường, ai mà biết trước được điều gì. Trong doanh, binh sĩ đang sắm sửa quân trang, chắc chắn là có biến lớn rồi ạ.

Bà Mẹo nhổ toẹt miếng trầu đang nhai dở xuống vườn, thốt lên: - Tiên sư! Làm vậy khác nào quân bất nhân! Thảo nào nãy giờ tao thấy kỵ mã từ trong trại bổ đi các hướng. Thằng nào chủ mưu việc này?

- Thì con mới nói đấy, cái lũ giá áo túi cơm ăn dầm nằm dề ở vương phủ Đông Chinh.

- Tao biết ngay mà! Giao du với phường đầu trộm đuôi cướp, cái lũ khác máu tanh lòng ấy nhất định không có thứ gì hay ho mà lị.

Võ Đình Tú lay ống tay áo của mẹ: - Bây giờ không phải lúc bu chửi đổng đâu, bu phải tìm cách báo ngay cho họ Phùng.

Bà Mẹo trợn mắt: - Ơ cái thằng, sao lại là tao? Can gì đến tao?

- Bu ơi là bu! Họ bắt bớ, cướp đoạt rồi giết vợ của con thì sao? Con đã hứa với em ấy rồi, bu mà không giúp thì đời này con ở vậy, không vợ không con đâu.

- Mày doạ tao đấy hả?

- Con không doạ, chính bu cũng hứa hẹn với nhà thông gia còn gì. Nhà người ta cũng đàng hoàng tử tế, nào có tội tình gì mà phải chịu cảnh như vậy chứ?

Bà Mẹo giằng tay ra, lườm con trai: - Chuyện này lộ ra là cái đầu tao không còn, thì tao trông mong gì được ẵm cháu đích tôn nữa?

- Con không có vợ thì làm sao bu thành bà nội được? Đi mà bu, con xin bu đấy. Bu đi chùa, ông sư vẫn thường dạy rằng cứu một người phúc đẳng hà sa, hơn xây mười toà tháp mà.

- Tiên sư chúng mày! Tao thật không hiểu nổi những người trong triều đình vì sao cứ tranh nhau cái chỗ ngồi. Lẽ ra mỗi thằng một cái ngai cùng ngồi thì có tốt hơn không? Chỉ có dân đen như tao đây kiếm từng đồng bạc cắc, vun vén bao lâu rồi lại sắp mất hết rồi.

- Sao lại mất ạ?

- Mày là con tao sao mà ngu thế hả con? Chúng nó đánh trận, biết thằng nào sống sót mà về? Trong cái trại này, đứa nợ tao tiền phải tính bằng cả trăm chứ ít gì?

Võ Đình Tú nói như van nài: - Thôi con xin bu, tiền mất còn kiếm lại được chứ mất người thì chỉ còn nước mắt thôi. Bu giúp con, con lấy vợ xong sẽ bảo cô ấy đẻ một mạch mấy đứa cháu trai cho bu tha hồ mà ẵm.

- Tiên sư nhà mày! Tao vì cháu tao chứ chưa nhờ vả được gì ở mày sất. Lo cả mớ tiền cho mày được vào quân yên thân, tự nhiên tai vạ treo trên đầu, số tao sao lại khổ thế cơ chứ.

Miệng thì nói vậy nhưng bà Mẹo quay trở vào với tay lấy chiếc nón rộng vành cùng tay nải treo trên vách, rồi bước ra khỏi hàng quán, không quên dặn con gái dăm câu ba điều. Người đàn bà ngũ tuần dáng người thấp bé, bước đi nhanh như chạy theo quan lộ về hướng Tây Bắc. Được chừng hai dặm đường, ngẫm thấy cuốc bộ thì sợ không kịp, bà Mẹo tạt vào đầu một ngôi làng ven đường cái, thuê người đánh xe ngựa chạy cho kịp. Xe ngựa đi hơn chục dặm thì trời đã nhá nhem tối. Bà Mẹo xuống xe rồi băng qua cánh đồng lúa ngút ngàn, nhắm hướng làng Cam Giá Thượng đằng xa mà cố sức đi nhanh.

Trại quân của tướng Phùng Hiền đóng trên gò đất rộng nằm gần hai làng Cam Giá nay đã vắng bóng quân sĩ. Loáng thoáng chỉ trông thấy dăm ba người lính đang thu dọn đống tre nứa ngổn ngang mà ba quân để lại sau khi di chuyển. Bà Mẹo đến cổng trại, hai người lính hỏi chuyện nhưng bà chẳng biết nên gặp ai để mách bảo. Đành xin cáo từ rồi đi gấp vào làng Cam Giá Thượng tìm gặp người quen. Tìm được nhà cô con dâu tương lai của mình chẳng khó. Lúc bà đến, cô con dâu tương lai đang lo bếp núc vội chạy ra chào. Bà Mẹo ậm ừ lấy lệ, kéo vội người bạn hàng ra góc sân, kể một mạch những gì con trai bà đã nói nhỏ vào tai.

Bà Khuynh, gọi theo tên người chồng đã khuất, nghe xong mà chân tay bủn rủn, chưa biết nên xử trí thế nào.

- Bà phải nói với ông trưởng họ, ông ấy nói thì người trong họ ắt sẽ nghe theo.

Nghe bà Mẹo khuyên như thế, bà Khuynh cho là phải, quýnh quáng chạy vài bước, rồi như sực nhớ điều gì, vội quay lại kéo bà Mẹo đi luôn. Bà Mẹo chạy theo, đi ngang qua bếp bỗng nhớ ra cái mong muốn sớm trở thành bà nội, bèn chạy ào vào kéo con gái lớn của bà Khuynh ra ngoài giục:

- Mày vào gói ghém đồ đạc, dẫn hai đứa em theo tao. Nhanh lên! Chốc nữa tao quay lại là mày phải đi cùng tao ngay, không cơm nước gì sất, cứ về nhà tao rồi ăn. Từ bây giờ mày là con dâu của tao, nghe chửa?

Cô gái đứng ngây ra ngơ ngác nhìn theo bóng dáng hai người đàn bà hớt hải chạy ra phía cổng. Dẫu chưa thông tỏ có chuyện gì, nhưng ngẫm thấy có sự chẳng lành, cô gái vội vùi tro tắt bếp, chạy vào nhà vơ vội quần áo, đồng thời luôn miệng gọi hai đứa em hãy còn đang chơi bên hàng xóm mau về.

Trưởng tộc họ Phùng ở làng Cam Giá Thượng vừa nghe chuyện liền tin ngay mà không hề hỏi lại. Ông gọi con cháu đến truyền đạt mệnh lệnh, toàn bộ già trẻ, gái trai, dâu rể họ Phùng trong cả hai làng được lệnh ngay lập tức rời làng càng sớm càng tốt. Ai có người thân, người quen ở làng khác thì đến nương nhờ; ai không có thì bồng bế nhau nhắm hướng Bắc mà chạy, chờ khi tình hình yên ắng rồi hãy tìm về.

Phùng là họ lớn, chiếm gần nửa hai làng Cam Giá. Chưa đầy nửa canh giờ sau đó, người gồng gánh, kẻ ẵm con thơ, đứa lớn dắt đứa nhỏ, túi lớn túi bé vắt lên lưng trâu, bò, nghé, tất cả dắt díu nhau rời khỏi hai làng. Dân cư sinh sống trong hai làng, khi biết chuyện, cũng vội vàng dắt díu nhau đi gấp để tránh tai bay vạ gió. Loáng một cái, cả hai làng Cam Giá chẳng còn bữa tối như mọi ngày. Chỉ còn chưa đầy hai trăm ông bà già ở lại trông nom vườn tược mà thôi.

Bà Mẹo dẫn bà Khuynh cùng ba đứa con, tay nải lỉnh kỉnh, băng đồng về hướng Đông. Trâu, bò, gà, lợn chẳng thể đem theo nhưng giờ phút sinh tử, chẳng ai còn lòng dạ nào mà nghĩ đến. Trưởng tộc họ Phùng, một ông lão ngoài sáu mươi, đã quỳ gối dập đầu tế sống bà Mẹo, hẹn rằng qua cơn nguy khốn này, con cháu nhà họ Phùng nhất định sẽ tìm cho bằng được mẹ con bà mà tạ ơn. Như vậy, chàng trai Võ Đình Tú đã cứu được vị hôn thê cùng hơn hai nghìn người già trẻ sinh sống trong hai làng Cam Giá, tất cả chỉ xuất phát từ tấm lòng cảm mến cô thôn nữ họ Phùng.

Trong Phùng doanh, quân sĩ chỉ còn hơn trăm người, do Phan Kế An, một tráng niên người làng Cam Giá Hạ, chỉ huy. Thay vì cho binh sĩ dưới quyền tháo chạy cùng dân làng, Phan Kế An lại họp tất cả lại, nói rõ sự tình. Quân sĩ còn lại trong doanh đều có dây mơ rễ má với nhà họ Phùng, lại sẵn lòng quyết chí một phen sống mái nên đều ở lại. Phan Kế An thuận theo số đông, cả đám cắt máu ăn thề, quyết đánh một trận cảm tử để thiên hạ ngày sau nghe danh quân tướng nhà họ Phùng không phải phường giá áo túi cơm.

Phan Kế An sắp đặt xong mai phục thì trên tháp cao, quân canh cho biết đã trông thấy ánh đuốc thấp thoáng từ mạn đằng Nam, theo hàng lối chỉnh tề đang kéo đến.

Độc giả hãy nhớ, nguồn cảm hứng từ bản dịch này bắt nguồn từ kho tàng của truyen.free.