Ánh trăng đã lùi xa, nhường chỗ cho vầng dương đầu tiên lấp ló sau rặng núi xa xăm, nhuộm một màu hồng nhạt lên bầu trời phía đông. Sáng sớm, khi vạn vật còn chìm trong giấc mộng an lành, quán sách nhỏ của Tạ Trần đã bừng sáng bởi một ngọn đèn lồng treo cao, cùng với ánh nến lung linh trên bàn trà. Tiếng chim hót líu lo từ những tán cây cổ thụ ngoài hiên vẳng vào, hòa cùng tiếng gió khẽ lùa qua khe cửa, mang theo hơi sương lành lạnh của buổi ban mai.

Tạ Trần ngồi tĩnh lặng bên bàn, bút lông nhẹ nhàng lướt trên giấy Tuyên Thành, từng nét chữ như chứa đựng ngàn vạn suy tư, ngàn vạn tâm huyết. Đêm qua, sau khi Lý Phong trút bầu tâm sự, anh đã không ngủ. Những lời lẽ của chàng thư sinh trẻ, cùng với bức thư từ Thành Vô Song, chỉ càng củng cố thêm những g�� anh đã nhận định bấy lâu. Triết lý về "tự do tuyệt đối" của Lạc Tư, thoạt nghe có vẻ giải phóng, nhưng thực chất lại là một vực thẳm đầy cám dỗ, nơi con người dễ dàng đánh mất chính mình, đánh mất những sợi dây vô hình nhưng bền chặt đã gắn kết họ thành một cộng đồng.

Anh trầm tư, ngón tay thanh mảnh khẽ chạm vào mặt giấy trắng ngà, cảm nhận sự mịn màng của nó. "Tự do... một khát vọng nguyên thủy, thuần túy của nhân loại. Nhưng liệu có tự do nào tồn tại mà không cần đến giới hạn? Liệu một dòng sông có thể chảy mãi không ngừng nếu không có bờ bãi? Liệu một ngọn lửa có thể cháy mãi nếu không có nhiên liệu để duy trì, và một khoảng không để bùng cháy mà không thiêu rụi tất cả?" Anh ngừng bút, đưa mắt nhìn ra ngoài khung cửa sổ, nơi những giọt sương mai còn đọng trên lá, phản chiếu ánh sáng ban mai lấp lánh như những viên ngọc. "Thiên Đạo suy tàn, không còn xiềng xích của luật trời. Con người bỗng chốc được giải phóng khỏi mọi quy tắc, mọi ràng buộc. Nhưng sự giải phóng đó, nếu không có một 'đạo' mới, một 'đạo' từ chính nhân tâm, chẳng phải sẽ biến thành sự phóng túng, vô kỷ luật sao?"

Bên cạnh anh, Thư Đồng Tiểu An gầy gò, đôi mắt toát lên vẻ thông minh, chăm chú mài mực. Cậu bé đã thức dậy từ sớm, lặng lẽ giúp tiên sinh. Thỉnh thoảng, ánh mắt tròn xoe của cậu lại liếc nhìn những dòng chữ đang dần hiện ra trên giấy, tuy không hiểu hết ý nghĩa sâu xa, nhưng cảm nhận được sự trang trọng, nghiêm cẩn trong từng động tác của Tạ Trần. Tiếng mực mài sột soạt, đều đặn như nhịp thở, hòa vào không gian tĩnh mịch của quán sách.

Tạ Trần khẽ thở dài, rồi nhấp một ngụm trà thảo mộc còn ấm, vị chát nhẹ lan tỏa nơi đầu lưỡi, giúp đầu óc anh thêm tỉnh táo. "Con người, bản chất vốn là một phần của quần thể. Không ai có thể tồn tại độc lập, tách rời khỏi những mối liên hệ với đồng loại. Sự 'tự do tuyệt đối' kia, chẳng phải là một lời mời gọi đến sự cô độc, đến sự 'mất người' khi mỗi cá nhân chỉ chăm chăm vào dục vọng của riêng mình, không màng đến ai khác sao?" Anh lại đặt bút xuống, nét chữ tiếp tục tuôn chảy như dòng suối, mượt mà và sâu lắng. "Tự do mà Lạc Tư rao giảng, xét cho cùng, chỉ là tự do của bản năng, của dục vọng. Nó không phải là tự do của lý trí, của tình yêu thương, của trách nhiệm. Một sự tự do như thế, sẽ không kiến tạo, mà chỉ phá hủy. Nó không giải thoát, mà chỉ trói buộc con người vào vòng xoáy vô tận của ích kỷ và hận thù."

Tiểu An, sau khi đã mài mực xong, nhẹ nhàng sắp xếp lại chồng sách cũ trên kệ gần đó. Cậu bé thấy tiên sinh ngừng viết, liền rụt rè hỏi, giọng nói non nớt nhưng đầy hiếu kỳ: "Thưa tiên sinh, bài này con vẫn chưa hiểu hết. Tiên sinh nói 'tự do' là gì ạ? Có phải là muốn làm gì thì làm không ạ?"

Tạ Trần quay sang nhìn Tiểu An, đôi mắt sâu thẳm ánh lên vẻ dịu dàng. Anh mỉm cười nhẹ, nụ cười hiếm hoi nhưng đủ làm ấm lòng người đối diện. "Tiểu An, con thấy dòng sông kia không?" Anh chỉ tay ra ngoài cửa sổ, nơi con sông nhỏ chảy qua thị trấn An Bình. "Nước chảy xiết, muốn đi đâu thì đi, không ai cấm cản. Đó có phải là tự do không?"

Tiểu An gật đầu: "Dạ vâng, là tự do ạ!"

"Nhưng nếu dòng sông ấy cứ thế tuôn chảy, không có bờ bãi, không có lòng sông định hướng, thì nó sẽ ra sao?" Tạ Trần hỏi tiếp.

Tiểu An suy nghĩ một lát, rồi đáp: "Dạ, nó sẽ tràn bờ, làm ngập đồng ruộng, nhà cửa ạ. Nó sẽ thành lũ ạ!"

"Đúng vậy," Tạ Trần gật đầu. "Nước muốn chảy, đó là bản chất của nó, là 'tự do' của nó. Nhưng nếu không có bờ, nó sẽ gây họa. Cái bờ đó, chính là 'giới hạn'. Nhưng giới hạn đó, lại không phải để trói buộc dòng nước, mà là để dòng nước có thể chảy an lành, nuôi dưỡng vạn vật, mang lại sự sống. Tự do của dòng nước, không phải là phá vỡ bờ bãi, mà là chảy trong khuôn khổ của bờ bãi, để hoàn thành sứ mệnh của mình."

Anh lại nhìn vào mắt Tiểu An, giọng nói trầm ấm nhưng tràn đầy triết lý: "Con người cũng vậy, Tiểu An. Mỗi người chúng ta đều có quyền được tự do lựa chọn, tự do sống. Nhưng nếu sự tự do đó không có bờ bãi của 'trách nhiệm' và 'lòng trắc ẩn', thì nó sẽ thành một dòng lũ cuốn trôi tất cả, cuốn trôi cả những người xung quanh, và cuối cùng là cuốn trôi chính mình. Tự do thực sự, không phải là muốn làm gì thì làm, mà là hiểu được mình nên làm gì, để không chỉ bản thân mình được an lành, mà còn để những người xung quanh, và cả thế giới này, cũng được an lành. Đó là tự do có giới hạn, nhưng cũng là tự do kiến tạo, tự do chân chính."

Tiểu An ngơ ngác một lát, rồi đôi mắt cậu bé dần sáng lên, như thể một hạt giống tri thức vừa được gieo vào tâm hồn non nớt. Cậu bé khẽ gật đầu, dù chưa thể hiểu hết mọi tầng nghĩa, nhưng đã cảm nhận được sự khác biệt sâu sắc giữa "muốn làm gì thì làm" và "nên làm gì". Tạ Trần mỉm cười, quay lại với bản thảo. Những nét chữ cuối cùng được viết xuống, khép lại một tác phẩm mà anh tin rằng sẽ là lời giải đáp, là ánh sáng cho nhân gian đang lạc lối.

***

Khi mặt trời đã lên cao, tỏa nắng vàng ấm áp khắp thị trấn An Bình, Lý Phong bước vào quán sách. Vẻ mặt anh ta vẫn còn nguyên sự lo lắng và mệt mỏi từ những đêm dài không ngủ, những cuộc tranh luận không hồi kết tại Thành Vô Song. Đôi mắt thâm quầng, quần áo có chút xộc xệch, nhưng ánh mắt ấy vẫn ánh lên sự khát khao chân lý, một niềm hy vọng mong manh được gửi gắm nơi Tạ Trần. Tiếng chuông gió treo trước cửa khẽ kêu leng keng khi anh bước vào, phá tan bầu không khí tĩnh lặng.

Anh cúi chào Tạ Trần, giọng nói khàn đặc vì căng thẳng: "Tiên sinh, tình hình ở Thành Vô Song ngày càng nghiêm trọng. Triết lý của Lạc Tư... nó như một con dao hai lưỡi, một mặt giải phóng con người khỏi xiềng xích cũ, nhưng mặt khác lại đẩy họ vào vực sâu của sự ích kỷ và vô trách nhiệm. Người ta bắt đầu tin rằng không có gì là sai trái, miễn là họ muốn. Lăng Nguyệt Tiên Tử và Dương Quân đều rất lo ngại. Họ đã phái tiểu sinh đến đây, một lần nữa, để thỉnh giáo tiên sinh, để tìm một lối thoát cho cơn bão tư tưởng này."

Tạ Trần lắng nghe một cách điềm tĩnh. Đôi mắt anh sâu thẳm như hồ nước không đáy, không chút gợn sóng trước những lời lẽ khẩn thiết của Lý Phong. Anh nhẹ nhàng đặt cây bút lông xuống, đẩy cuộn bản thảo đã hoàn thành sang một bên, rồi r��t cho Lý Phong một chén trà thảo mộc. Hương trà dịu nhẹ thoang thoảng trong không khí, như xoa dịu phần nào sự căng thẳng của chàng thư sinh.

"Ngươi đã chứng kiến những gì, Lý Phong?" Tạ Trần hỏi, giọng nói trầm ấm, không chút vội vã. "Hãy nói cho ta nghe những biểu hiện cụ thể của cái gọi là 'tự do tuyệt đối' ấy."

Lý Phong hít một hơi sâu, uống cạn chén trà, rồi bắt đầu kể. Giọng anh ta ban đầu còn run rẩy, nhưng dần trở nên dứt khoát hơn khi anh tái hiện lại những hình ảnh đáng sợ: "Tiên sinh, tiểu sinh đã thấy những người con từ chối phụng dưỡng cha mẹ già yếu, viện cớ 'tự do lựa chọn cuộc sống của mình'. Những người vợ, người chồng bỏ rơi gia đình, nói rằng 'không ai có quyền trói buộc tình yêu của họ'. Những người buôn bán gian lận, không màng đến đạo đức kinh doanh, vì họ tin rằng 'tự do cạnh tranh là không có giới hạn'. Những tranh chấp nhỏ nhặt bỗng chốc trở thành bạo lực vì 'tự do bảo vệ bản thân' mà không cần đến pháp luật. Ngay cả những nghệ nhân, những học giả cũng bắt đầu bỏ bê trách nhiệm c��a mình, chỉ theo đuổi những thứ phù phiếm, vô bổ, vì 'tự do sáng tạo' không cần đến chuẩn mực."

Anh ta cúi đầu, giọng nói đầy sự chua xót: "Thành Vô Song từng là biểu tượng của kỷ nguyên Nhân Gian, nơi tình người được đề cao. Nhưng giờ đây, nó đang dần trở thành một cái chợ lớn của dục vọng, nơi mỗi cá nhân là một hòn đảo tách biệt, tự do va đập vào nhau mà không chút kiêng dè. Tình thân, đạo nghĩa, lòng nhân ái... những giá trị mà chúng ta đã vất vả xây dựng sau khi Thiên Đạo sụp đổ, giờ đang bị xói mòn từng chút một. Nó khiến con người xa rời nhau, chứ không phải gần gũi hơn. Nó phá vỡ trật tự, chứ không phải kiến tạo một trật tự mới."

Tạ Trần lắng nghe, đôi mắt vẫn giữ vẻ bình tĩnh, nhưng trong sâu thẳm, một nỗi ưu tư vô hình đang dâng lên. Anh biết, những gì Lý Phong kể chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Sự 'mất người' không chỉ là đánh mất ký ức, cảm xúc, mà còn là đánh mất bản chất làm người, đánh mất những sợi dây liên kết vô hình nhưng bền chặt tạo nên xã hội.

Anh khẽ gật đầu, rồi từ tốn đặt bản thảo đã hoàn thành lên bàn. "Lý Phong, tự do, vốn là một khát vọng thiêng liêng của con người, là yếu tố cần thiết để nhân loại phát triển, để trí tuệ thăng hoa. Nhưng nếu nó không được neo giữ bởi điều gì, nó sẽ trở thành một cơn lũ cuốn trôi tất cả, như ngươi đã nói. Dòng nước muốn chảy tự do, nhưng nếu không có bờ, nó sẽ gây tai ương. Con chim muốn bay lượn tự do, nhưng nếu không có bầu trời, nó sẽ rơi xuống. Con người muốn tự do, nhưng nếu không có 'đạo', không có 'giới hạn', họ sẽ tự hủy diệt lẫn nhau."

Tạ Trần dừng lại một chút, ánh mắt nhìn thẳng vào Lý Phong, như muốn khắc sâu từng lời nói vào tâm trí chàng thư sinh. "Tự do thực sự không phải là không có giới hạn, mà là tự do trong khuôn khổ trách nhiệm và lòng trắc ẩn. Không có trách nhiệm, tự do chỉ là phóng túng. Không có trắc ẩn, tự do chỉ là tàn nhẫn."

Anh tiếp lời, giọng nói trở nên sâu sắc và thuyết phục hơn: "Trách nhiệm là gì? Là ý thức về hậu quả của hành động mình gây ra, là nghĩa vụ đối với bản thân, gia đình và cộng đồng. Một người tự do không phải là người không phải gánh vác bất kỳ trách nhiệm nào, mà là người tự nguyện gánh vác trách nhiệm, bởi họ hiểu rằng trách nhiệm ấy chính là nền tảng của sự tồn tại hài hòa. Một người cha tự do không phải là người bỏ mặc con cái, mà là người tự nguyện nuôi dưỡng, dạy dỗ con cái bằng tình yêu thương và sự hy sinh, bởi đó là trách nhiệm thiêng liêng mà họ lựa chọn."

"Còn lòng trắc ẩn là gì?" Tạ Trần hỏi, rồi tự trả lời. "Là khả năng thấu cảm, là sự sẻ chia nỗi đau, niềm vui của đồng loại. Là việc đặt mình vào vị trí của người khác để hiểu, để yêu thương. Một người tự do thật sự không thể là kẻ vô cảm trước khổ đau của người khác, không thể là kẻ chỉ biết thỏa mãn dục vọng cá nhân mà dẫm đạp lên lợi ích của cộng đồng. Bởi vì, nếu mỗi người đều trở thành một hòn đảo biệt lập, không còn sự gắn kết của tình người, thì cái gọi là 'tự do tuyệt đối' ấy sẽ chỉ dẫn đến sự cô độc tột cùng, đến cảnh 'mất người' trong chính tâm hồn, dù thân x��c vẫn còn tồn tại."

Anh khẽ đẩy cuộn bản thảo về phía Lý Phong. "Những điều ta vừa nói, cùng với những suy tư của ta trong mấy ngày qua, đều được ghi chép lại trong tác phẩm này. Ta gọi nó là 'Luận Về Chân Tự Do'. Nó không phải là một mệnh lệnh, không phải là một quy tắc cưỡng chế. Nó là một sự kiến tạo, một gợi mở để con người tự suy ngẫm, tự tìm thấy cái 'đạo' cho kỷ nguyên mới. Một kỷ nguyên mà con người không cần thành tiên để tìm thấy sự trọn vẹn, mà là tìm thấy sự trọn vẹn trong chính cuộc sống phàm trần, trong sự gắn kết với đồng loại và trách nhiệm với thế giới."

Lý Phong cúi đầu, đôi mắt anh ta giờ đây không còn sự hoang mang, mà thay vào đó là một niềm tin tưởng mãnh liệt. Anh ta cẩn thận đón lấy cuộn bản thảo từ tay Tạ Trần, như đón nhận một báu vật vô giá. "Tiểu sinh đã hiểu. Tự do không phải là phá bỏ mọi giới hạn, mà là tìm thấy giới hạn đúng đắn để tự do có thể thăng hoa. Tự do không phải là thoát ly trách nhiệm, mà là tự nguyện gánh vác trách nhiệm để tình người được bền vững. Cảm tạ tiên sinh đã chỉ lối."

***

Khi Lý Phong rời khỏi quán sách, mặt trời đã ngả về tây, nhuộm một màu vàng cam lên các mái ngói cổ kính của thị trấn An Bình. Gió chiều thổi nhẹ, mang theo mùi thức ăn từ các quán ăn ven đường, mùi gỗ mục từ những ngôi nhà cổ, và cả mùi hương hoa dại thoang thoảng từ những khu vườn nhỏ. Thị trấn vẫn nhộn nhịp, ồn ào với tiếng nói chuyện của người qua lại, tiếng rao hàng của các tiểu thương, tiếng bước chân hối hả, và tiếng cười đùa trong trẻo của trẻ nhỏ. Đó là một bức tranh đời thường, sống động, nhưng ẩn chứa bên trong những luồng tư tưởng đang giao tranh.

Lý Phong, với cuộn bản thảo của Tạ Trần được giữ gìn cẩn thận trong tay, không vội vã quay về Thành Vô Song. Anh biết, những lời lẽ của Tạ Trần cần được gieo mầm, cần được lan tỏa từ chính nơi đây, nơi bình dị nhất của nhân gian. Anh bắt đầu chia sẻ những lời lẽ của Tạ Trần với một vài học giả trẻ mà anh quen biết, những người cũng đang hoang mang trước làn sóng 'tự do tuyệt đối' đang càn quét.

"Tiên sinh đã nói, tự do không phải là làm những gì mình muốn, mà là làm những gì mình nên làm, trong sự tôn trọng và yêu thương," Lý Phong nói với một nhóm thư sinh đang tụ tập ở quảng trường nhỏ, giọng anh ta tràn đầy nhiệt huyết. "Ông ấy đã viết một tác phẩm, 'Luận Về Chân Tự Do', giải thích rằng tự do nếu không có trách nhiệm và trắc ẩn, sẽ trở thành phóng túng và tàn nhẫn."

Ngay lập tức, những lời này gây ra một cuộc bàn luận sôi nổi. Một Thị Dân A với vẻ mặt chất phác, lao động, khoanh tay đứng cạnh, nói với giọng điệu hoài nghi: "Cái gì mà trách nhiệm với trắc ẩn? Chúng ta đã thoát khỏi Thiên Đạo, thoát khỏi xiềng xích của tiên nhân, giờ lại muốn tự mình trói buộc mình bằng những lời lẽ mơ hồ đó sao? Tự do là được làm chủ cuộc đời mình chứ! Muốn làm gì thì làm, miễn không hại người là được!"

Thị Dân B, một người phụ nữ trung niên với vẻ mặt hiền hậu, đã chứng kiến nhiều sự đổi thay trong cuộc sống, lại lắc đầu phản đối: "Không hại người? Nhưng nếu ai cũng chỉ nghĩ đến mình, ai cũng cho rằng 'muốn làm gì thì làm', thì xã hội này sẽ thành ra thế nào? Con cái bỏ bê cha mẹ, vợ chồng ly tán, hàng xóm lừa lọc nhau... Đó chẳng phải là hại người sao? Hại chính cái nhân gian mà chúng ta đang cùng nhau xây dựng sao?"

Một Học giả trẻ, với ánh mắt tinh anh, cầm trong tay một bản sao chép vội vàng những đoạn đầu tiên của 'Luận Về Chân Tự Do', trầm ngâm nói: "Lời lẽ của Tạ tiên sinh... nó sâu sắc hơn những gì Lạc Tư đã nói. Lạc Tư chỉ phá bỏ, chỉ giải phóng. Còn Tạ tiên sinh lại kiến tạo, lại định nghĩa lại. Nó không phủ nhận tự do, mà là định nghĩa lại nó, đặt nó vào một khuôn khổ để nó có thể phát triển bền vững. Tiên sinh nói, 'cuộc sống bình thường là một hành trình dài, không ngừng nghỉ của sự học hỏi và thích nghi. Mặc dù Thiên Đạo sụp đổ, vũ trụ vẫn còn đó những bí ẩn chưa được khám phá, và tâm hồn con người cũng vậy.' Ông ấy muốn chúng ta không chỉ nhìn ra ngoài, mà còn nhìn vào bên trong chính mình."

Những cuộc tranh luận nhỏ nhen nổ ra khắp nơi. Một số người cho rằng Tạ Trần đang cố gắng thiết lập một Thiên Đạo mới, một loại xiềng xích tư tưởng để kiểm soát nhân loại. Nhưng nhiều người khác, đặc biệt là những người đã nếm trải sự hỗn loạn, sự vô cảm mà 'tự do tuyệt đối' mang lại, lại cảm thấy như tìm thấy một lối thoát, một ánh sáng dẫn đường trong bóng tối mịt mùng của sự hoang mang. Họ cảm nhận được sự ấm áp của tình người, sự gắn kết của cộng đồng mà họ đã từng đánh mất. Họ bắt đầu suy ngẫm về cái giá của tự do vô hạn, và ý nghĩa thực sự của trách nhiệm và lòng trắc ẩn.

Từ hiên quán sách của mình, Tạ Trần lặng lẽ quan sát những phản ứng đầu tiên đó. Đôi mắt anh vẫn giữ vẻ tĩnh tại, không vui mừng trước những lời khen ngợi, cũng không nao núng trước những lời chỉ trích. Anh biết, những con chữ mà anh đã viết chỉ là hạt giống. Để hạt giống ấy nảy mầm, đơm hoa kết trái, sẽ cần một hành trình dài và đầy thử thách. Cuộc đấu tranh tư tưởng, đôi khi còn cam go hơn cả những cuộc chiến bằng gươm đao. Nó đòi hỏi sự kiên trì, sự thấu hiểu và lòng bao dung vô h���n.

Ánh hoàng hôn buông xuống, phủ một màu tím than lên bầu trời An Bình. Tạ Trần vẫn đứng đó, như một điểm neo nhân quả vững chãi giữa dòng chảy vô thường của nhân gian. Anh hiểu rằng, đây mới chỉ là khởi đầu. 'Luận Về Chân Tự Do' sẽ là một ngọn đèn, soi rọi con đường mà nhân loại sẽ đi. Nhưng liệu con người có đủ trí tuệ và lòng dũng cảm để đi theo ánh sáng đó, để tìm thấy sự trọn vẹn mà không cần thành tiên, bằng cách trân trọng những giá trị chân thực của cuộc sống phàm trần, nơi tự do đi đôi với trách nhiệm, và nhân tính là nền tảng vững chắc nhất? Đó là một câu hỏi mà chỉ thời gian mới có thể trả lời. Và đó cũng là một hành trình mà Tạ Trần, vị phàm nhân không tu tiên, sẽ âm thầm đồng hành cùng nhân loại.

Tác phẩm do Long thiếu sáng tác, dành riêng cho độc giả truyen.free.